Traditie in Azië

Chinese geneeskundige tradities

Klassieke geschriften uit de eerste eeuwen v.Chr. en n.Chr.

Recepten (32) Kruiden in deze traditie (329)

Planten uit de Bencao Gangmu van Li Shizhen, de grote Chinese materia medica uit de Ming-tijd. Wellcome Collection · CC BY 4.0

Geschiedenis

De Chinese geneeskunde is een van de oudste doorlopende geneestradities ter wereld. In een graf bij Mawangdui, gesloten in 168 v.Chr., vonden archeologen zijdemanuscripten met recepten tegen tweeënvijftig kwalen. Ze laten zien hoe oud de kennis al was.

De klassieke basis ligt in een paar grote werken. De Huangdi Neijing, de "Innerlijke klassieker van de Gele Keizer", kreeg in de laatste eeuwen v.Chr. vorm. Het Shennong Bencao Jing, de kruidenklassieker van de mythische boer-keizer Shennong, beschrijft 365 middelen. Rond 200 n.Chr. schreef Zhang Zhongjing het Shanghan Lun, over koortsziekten, met formules die nog steeds worden gebruikt.

Door de eeuwen heen groeide de kennis voortdurend. In 1578 voltooide Li Shizhen het Bencao Gangmu, een enorme encyclopedie met bijna tweeduizend middelen. In de twintigste eeuw werd de traditie in China hervormd en gestandaardiseerd tot wat in het Westen nu "traditionele Chinese geneeskunde" heet.

Kernideeën

De Chinese geneeskunde ziet het lichaam als een samenhangend geheel, verbonden met de natuur en de seizoenen. Centraal staan yin en yang, twee tegengestelde maar elkaar aanvullende krachten, zoals koud en warm, rust en beweging. Gezondheid is hun evenwicht.

Qi is de levensenergie die door het lichaam stroomt, langs banen die meridianen heten. De vijf fasen, hout, vuur, aarde, metaal en water, beschrijven hoe organen, seizoenen, smaken en emoties elkaar beïnvloeden.

Een arts stelt niet alleen een ziekte vast, maar vooral een patroon: een beeld van wat er in het hele lichaam uit balans is. Daarvoor kijkt hij naar de tong, voelt hij de pols en stelt hij veel vragen. Twee mensen met dezelfde klacht kunnen zo een heel andere behandeling krijgen.

Kennis en overdracht

Lange tijd werd de kennis binnen families doorgegeven of van leraar op leerling. Artsen bestudeerden de klassieken, schreven commentaren en verzamelden eigen recepten.

Er waren ook keizerlijke medische instituten, al vanaf de Tang-dynastie, met examens en opleidingen. Naast de geleerde artsen bestond een brede volkskennis van kruiden, en waren er rondtrekkende genezers en kruidenverkopers.

Tegenwoordig leiden universiteiten voor Chinese geneeskunde in China artsen op in een opleiding van vijf jaar of langer, met ook westerse geneeskunde in het programma.

Teksten en figuren

De Huangdi Neijing en het Bencao Gangmu staan sinds 2011 in het UNESCO-register van het werelddocumentair erfgoed. Het Shennong Bencao Jing en het Shanghan Lun zijn de andere grote klassieken.

Een bijzonder verhaal hoort bij een boek uit de vierde eeuw, van de geleerde Ge Hong. Hij beschreef hoe je zoete alsem in koud water weekt tegen koorts. In de jaren zeventig las de Chinese onderzoekster Tu Youyou die tekst en ontdekte zo artemisinine, een middel tegen malaria. In 2015 kreeg ze daarvoor de Nobelprijs.

In 2010 erkende UNESCO acupunctuur en moxibustie als immaterieel erfgoed.

Vandaag

In China werkt de traditionele geneeskunde naast de westerse, met eigen ziekenhuizen, apotheken en opleidingen. Ook in Taiwan, Hongkong en Singapore is ze belangrijk, en wereldwijd zijn er beoefenaars.

Sinds 2019 heeft de internationale classificatie van ziekten van de WHO, de ICD-11, een apart hoofdstuk met diagnoses uit de traditionele geneeskunde van China, Japan en Korea.

De wetenschappelijke onderbouwing verschilt sterk per toepassing. Sommige middelen zijn goed onderzocht, voor veel andere ontbreekt bewijs.

Natuur in de traditie

Chinese middelen worden bijna altijd in formules gecombineerd. Elke formule heeft een hoofdmiddel en helpers. Bekende kruiden zijn ginseng, astragalus, dang gui, zoethout, dat veel formules in balans brengt, gember, kaneel en Chinese dadels.

Ook goji, rehmannia, pioenwortel en de paddenstoel poria horen bij de basis.

Elk middel heeft volgens de traditie een eigen aard (warm of koud), een smaak en een richting in het lichaam. Naast planten worden ook mineralen en dierlijke producten gebruikt.

Respectvol omgaan

Sommige Chinese middelen kunnen schadelijk zijn. Kruiden met aristolochiazuur veroorzaakten in de jaren negentig in België ernstige nierschade bij gebruikers van een vermageringskuur. Efedra kan het hart belasten. Koop alleen gecontroleerde producten en overleg met een arts.

Gebruik geen middelen van bedreigde dieren, zoals het schubdier of de tijger. Die handel bedreigt deze soorten met uitsterven.

Uit de keuken

Recepten uit deze traditie

Kruiden in deze traditie

Let op
Azië · Anders · № 770
Borneol (bing pian)
Dryobalanops aromatica (borneol)
Traditioneel toegeschreven
Opent de zintuigopeningen, koelt hitte en verlicht pijn; vooral uitwendig.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Kruid · № 557
Braaknoot
Strychnos nux-vomica
Traditioneel toegeschreven
Zenuwversterkend, maagversterkend, versterkend, lustopwekkend, ruggenmerg-, ademhalings- en hartstimulerend.
Ayurveda+1
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 631
Brewers engelwortel
Angelica breweri, A. arguta, A. hendersonii
Traditioneel toegeschreven
Verdrijft wind, vocht en kou bij stijve, pijnlijke gewrichten, opent de oppervlakte bij wind-kou en laat qi en bloed stromen bij pijn.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Kruid · № 688
Bruceavrucht (ya dan zi)
Brucea javanica
Traditioneel toegeschreven
Werd gebruikt bij amoebendysenterie, malaria en uitwendig bij wratten.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Mineraal · № 783
Calciet
Calcitum (calciumcarbonaat)
Traditioneel toegeschreven
Koelt hitte bij koorts met dorst en zomerhitte; uitwendig op hete zweertjes en brandwonden.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 630
Californisch helmkruid
Scrophularia californica, S. lanceolata
Traditioneel toegeschreven
Koelt hitte in het bloed en voedt yin, voert vochtige hitte af en verspreidt zwellingen.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 627
Californische aralia
Aralia californica
Traditioneel toegeschreven
Opent de oppervlakte bij wind-kou en koorts zonder zweten, verwarmt de long en stilt hoest met overvloedig wit of helder slijm, en versterkt (met honing geroosterd) de energie van long en milt.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Mineraal · № 798
Calomel
Calomelas (kwikchloride)
Traditioneel toegeschreven
Werd uitwendig gebruikt tegen schurft en zweren; bevat kwik.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Kruid · № 379
Camellia
Camellia japonica / C. oleifera
Traditioneel toegeschreven
Verzorgende olie die niet vet aanvoelt.
Chinese geneeskundige tradities+1Volksgeloof
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 34
Canadese geelwortel
Hydrastis canadensis
Er is onvoldoende bewijs om te bepalen of goldenseal bij enige aandoening helpt.
Inheemse geneeswijzen van Noord-Amerika+6Volksgeloof
Let op
Azië · Kruid · № 710
Capillaris-alsem (yin chen hao)
Artemisia capillaris
Traditioneel toegeschreven
Voert vochtige hitte af uit lever en galblaas; hoofdkruid bij geelzucht.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Kruid · № 396
Catechu
Acacia catechu
Traditioneel toegeschreven
Sterk samentrekkend; bij chronische diarree en dysenterie, bloedende aambeien, baarmoederbloeding, witte vloed; bloedend of ontstoken tandvlees, mondzweren, vergrote amandelen; doorligwonden; melkbevorderend.
Ayurveda+2
Let op
Azië · Kruid · № 511
Chaulmoogra
Hydnocarpus laurifolia
Traditioneel toegeschreven
Zuiverend, stimulerend, bacteriegroeiremmend; chaulmoogra-olie bij lepra (vermindert knobbels en huidletsels) en huidziekten.
Ayurveda+1
Let op
Azië · Kruid · № 766
Cherokee-roos
Rosa laevigata
Traditioneel toegeschreven
Houdt essentie vast en remt diarree en vaak plassen.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Kruid · № 290
Chinees goudscherm (chai hu)
Bupleurum chinense
Traditioneel toegeschreven
Energietonicum, leverstimulerend, verkoelend, antibacterieel, ontstekingsremmend, pijnstillend, galbevorderend, cholesterolverlagend.
Chinese geneeskundige tradities+3
Let op
Azië · Kruid · № 148
Chinees klokje (lian qiao)
Forsythia suspensa
De vruchten (lian qiao) zijn in de Chinese geneeskunde een 'verkoelend' kruid bij beginnende verkoudheid met keelpijn en koorts, en bij huidontstekingen. Er is weinig klinisch onderzoek naar lian qiao alleen.
Chinese geneeskundige tradities+3
Let op
Azië · Kruid · № 726
Chinees koninginnekruid (pei lan)
Eupatorium fortunei
Traditioneel toegeschreven
Vormt vocht om in het midden en verlicht zomerhitte.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Kruid · № 684
Chinees viooltje (zi hua di ding)
Viola yedoensis (syn. V. philippica)
Traditioneel toegeschreven
Koelt hitte en 'gif' bij abcessen, steenpuisten, keelpijn en ontstoken ogen.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Kruid · № 641
Chinees warkruid
Cuscuta chinensis
Traditioneel toegeschreven
Middel bij mannelijke onvruchtbaarheid en urinewegklachten; tonicum dat botten en pezen versterkt, lage rugpijn verzacht en het vrouwelijk voortplantingsstelsel in balans brengt.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Kruid · № 683
Chinees wildemanskruid (bai tou weng)
Pulsatilla chinensis
Traditioneel toegeschreven
Bij hete, bloederige dysenterie, amoeben en vaginale trichomonas.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Kruid · № 790
Chinese alsem (liu ji nu)
Artemisia anomala
Traditioneel toegeschreven
Laat het bloed stromen, bevordert de menstruatie en verlicht pijn bij letsel.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Kruid · № 642
Chinese asperge
Asparagus cochinchinensis
Traditioneel toegeschreven
Bevochtigend; bij herstel na ziekte of operatie, chronisch droge huid en voor de aanmaak van geslachtshormonen.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Kruid · № 738
Chinese bijvoet (ai ye)
Artemisia argyi
Traditioneel toegeschreven
Verwarmt de meridianen en baarmoeder, stopt bloedingen door kou en verlicht pijn; het kruid van moxa.
Chinese geneeskundige tradities+2
Let op
Azië · Kruid · № 714
Chinese bosrankwortel (wei ling xian)
Clematis chinensis
Traditioneel toegeschreven
Verdrijft wind en vocht en laat de qi stromen bij pijn overal in het lichaam.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Voeding · № 636
Chinese dadel
Ziziphus jujuba
Traditioneel toegeschreven
Zoet en versterkend bij vermoeidheid, bloedarmoede en weinig energie; bouwt kracht en bloed op en maakt kruidengerechten zachter.
Chinese geneeskundige tradities+2
Let op
Azië · Kruid · № 125
Chinese efedra (ma huang)
Ephedra sinica
Bevat efedrine, dat de luchtwegen verwijdt en het zenuwstelsel en hart stimuleert. Het is de oorsprong van moderne efedrine- en pseudo-efedrinemedicijnen. Als supplement is het gevaarlijk gebleken.
Chinese geneeskundige tradities+2
Let op
Azië · Kruid · № 120
Chinese engelwortel (dang gui)
Angelica sinensis
In de Chinese geneeskunde een van de belangrijkste kruiden om 'het bloed te voeden', vooral bij menstruatieklachten. Westerse studies vonden geen duidelijk effect op overgangsklachten.
Chinese geneeskundige tradities+2
Let op
Azië · Kruid · № 681
Chinese essenschors (qin pi)
Fraxinus chinensis subsp. rhynchophylla
Traditioneel toegeschreven
Bij diarree en dysenterie door vochtige hitte, rode ogen en hoest met hitte.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Kruid · № 643
Chinese framboos
Rubus chingii
Traditioneel toegeschreven
Versterkt nieren en lever; bij slecht zien, vaak plassen en impotentie.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Kruid · № 679
Chinese gentiaan (long dan cao)
Gentiana scabra
Traditioneel toegeschreven
Voert vochtige hitte en vuur af uit lever en galblaas.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Kruid · № 304
Chinese gouddraad (huang lian)
Coptis chinensis
Traditioneel toegeschreven
Galbevorderend, antibacterieel, pijnstillend, kalmerend, ontstekingsremmend.
Chinese geneeskundige tradities+3
Let op
Azië · Kruid · № 663
Chinese hazelwortel (xi xin)
Asarum sieboldii (en A. heterotropoides)
Traditioneel toegeschreven
Verwarmt bij wind-kou, verlicht pijn door kou en maakt koud slijm in de longen los.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Kruid · № 740
Chinese helmbloem (yan hu suo)
Corydalis yanhusuo
Traditioneel toegeschreven
Laat bloed en qi stromen en is een belangrijk pijnstillend kruid.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Voeding · № 572
Chinese jujube
Zizyphus vulgaris
Traditioneel toegeschreven
Urinedrijvend, bloedsuikerverlagend, verzachtend, borstverzachtend.
Ayurveda+3
Let op
Azië · Kruid · № 729
Chinese kardemom (sha ren)
Amomum villosum (en A. kravanh)
Traditioneel toegeschreven
Verwarmt de milt, vormt vocht om, kalmeert een onrustige foetus en voorkomt dat tonica zwaar op de maag liggen.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Voeding · № 802
Chinese kastanje
Castanea mollissima
Traditioneel toegeschreven
Gedroogde, gepelde kastanjes geven zoete soepen zoals de achtschattensoep hun zoetheid; in de Chinese voedingsleer versterken ze milt en nieren.
Chinese geneeskundige tradities