- Gebied
- Noord-Amerika
- Oorsprong
- Noordoosten van de Verenigde Staten en zuidoosten van Canada; Hydrastis canadensis (goldenseal)
- Engelse naam
- Goldenseal
Noord-Amerika · Kruid · № 34
Hydrastis canadensis
Kruid · Noord-Amerika
Canadese geelwortel
Hydrastis canadensis
Er is onvoldoende bewijs om te bepalen of goldenseal bij enige aandoening helpt.
Veiligheid en aandachtspunten
Kan de verwerking van veel geneesmiddelen veranderen, waaronder metformine. Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding en niet aan baby's geven. Wilde planten zijn overgeoogst en staan op CITES-bijlage II.
Waarschuwingen per traditie (6)
- Kruidengeneeskunde wereldwijd: Niet bij zwangerschap of hoge bloeddruk. Bedreigde soort.
- Kruiden bij virale infecties: Niet bij zwangerschap, borstvoeding of pasgeborenen.
- Natuurlijke huid- en haarverzorging: Niet tijdens zwangerschap of borstvoeding, niet voor kinderen en niet langdurig gebruiken; kan met medicijnen interageren. De plant is in het wild bedreigd: kies gekweekte geelwortel.
- Geneeskunde van de Haudenosaunee (Irokezen): Niet bij zwangerschap. Overoogst: kies gekweekt.
- Cherokee-geneeskunde (Tsalagi): Niet bij zwangerschap of borstvoeding; in het wild bedreigd.
- Westerse kruiden in de Chinese geneeskunde: In het wild ernstig bedreigd door overoogst: gebruik alleen gekweekte geelwortel, die inmiddels in commerciële hoeveelheden te koop is.
Bereiding
De felgele wortelstok werd historisch gebruikt; tegenwoordig vooral als supplement, soms gecombineerd met echinacea.
Gebruik in tradities
NCCIH vermeldt dat Native Americans goldenseal gebruikten bij onder meer spijsverteringsklachten, wonden en huid- en oogaandoeningen.
Toepassingen
Gebruik per traditie
Zo beschrijven verschillende kruidentradities dit kruid. Hoeveelheden zijn traditionele richtlijnen die op duidelijke fouten zijn gecontroleerd; ze zijn geen medisch advies. Bij giftige planten staat bewust geen dosering.
Kruidengeneeskunde wereldwijd
Toegeschreven werking
Samentrekkend, versterkend, spijsverterings- en galstimulerend, tegen catarre, laxerend, heelt maagslijmvlies, bloeddrukverhogend.
Bereiding en hoeveelheid
Tinctuur 0,5–2 ml 3x per dag bij catarre (neus, darm, vagina), trage spijsvertering, alcoholovermaat; met zoethout bij maagzweren; mondspoeling (2–3 ml in warm water) bij mondzweren en tandvlees; poeder als snuif; capsules 200 mg 3x per dag.
Let op: Niet bij zwangerschap of hoge bloeddruk. Bedreigde soort.
Kruiden bij virale infecties
Toegeschreven werking
Immuunversterkend en antiviraal (berberine); vooral tegen griep en verkoudheid, koortslip en herpes; verder bij eczeem, hooikoorts, aambeien, chronische vermoeidheid, leverproblemen; bedreigde soort.
Bereiding en hoeveelheid
Tablet of capsule 0,5–1 g, vloeibaar extract 0,3–1 ml of tinctuur 2–4 ml, telkens 3x per dag; thee als gorgeldrank of wasmiddel bij koortslip.
Let op: Niet bij zwangerschap, borstvoeding of pasgeborenen.
Natuurlijke huid- en haarverzorging
Toegeschreven werking
Bevat berberine, een bittere gele stof; van oudsher gebruikt bij ontstoken slijmvliezen. Goed onderzoek naar werking bij verkoudheid ontbreekt.
Bereiding en hoeveelheid
Inwendig: een klein deel gekweekte wortel in een tinctuur voor het verkoudheidsseizoen (zie het recept).
Let op: Niet tijdens zwangerschap of borstvoeding, niet voor kinderen en niet langdurig gebruiken; kan met medicijnen interageren. De plant is in het wild bedreigd: kies gekweekte geelwortel.
Geneeskunde van de Haudenosaunee (Irokezen)
Toegeschreven werking
Bij koorts, lever- en galklachten, kinkhoest, diarree en oorpijn.
Bereiding en hoeveelheid
Een snufje gemalen wortel in warm water.
Let op: Niet bij zwangerschap. Overoogst: kies gekweekt.
Cherokee-geneeskunde (Tsalagi)
Toegeschreven werking
Als tonicum bij algemene zwakte en een slechte spijsvertering, om de eetlust op te wekken, en als wassing bij plaatselijke ontstekingen; ook een kleurstof.
Bereiding en hoeveelheid
Een thee van de wortel; uitwendig als wassing.
Let op: Niet bij zwangerschap of borstvoeding; in het wild bedreigd.
Westerse kruiden in de Chinese geneeskunde
Toegeschreven werking
Bitter en koud: koelt hitte en droogt vocht, ook uitwendig in pappen op ontstoken plekken.
Bereiding en hoeveelheid
Koop geelwortel liefst als hele of grof gesneden wortel: gemalen poeder wordt gemakkelijk vervalst, bijvoorbeeld met goedkope kurkuma. Laat het poeder malen op het moment dat je het bestelt.
Combinaties
- Met duizendblad en yerba mansa uitwendig op vochtig-hete zweren
- Met salie en yerba mansa bij vochtige hitte onderin
- Met Chinees glidkruid en coix bij pijnlijk, bloederig plassen
Let op: In het wild ernstig bedreigd door overoogst: gebruik alleen gekweekte geelwortel, die inmiddels in commerciële hoeveelheden te koop is.
Volksgeloof en kruidenmagie
Symbolische betekenissen uit volksgebruik en hedendaagse kruidenmagie. Het zijn overgeleverde associaties, geen werking.
Trekt geld aan, heelt lichaam, geest en ziel, laat negativiteit los, versterkt andere kruiden.
Kruidenmagie en rituelen
Toegeschreven werking
In de kruidenmagie verbonden met geld, heling en het loslaten van negativiteit.
Bereiding en hoeveelheid
De Cherokee en andere volken in het oosten van Noord-Amerika gebruikten de felgele wortel als middel en als verfstof voor kleding en gezicht. In de negentiende eeuw werd geelwortel zo populair in de Amerikaanse patentmedicijnen dat de wilde plant sterk achteruitging; hij staat nu op de CITES-lijst.
- Bereidingswijzen
- Thee (infusie)TinctuurPoeder en keuken
Tags
Bronnen
- www.nccih.nih.gov
- en.wikipedia.org
- Owen Jackson, Chinese Herbal Medicine (2020)
- Penelope Ody, The Complete Medicinal Herbal (1993; 2017)
- Stacey Dugliss-Wesselman & Susan Gregg, Herbal Remedies Made Simple (2018)
- James W. Herrick, Iroquois Medical Botany, ed. Dean R. Snow (1995)
- Paul B. Hamel & Mary U. Chiltoskey, Cherokee Plants and Their Uses: A 400 Year History (1975)