Traditie in Azië

Jamu in Indonesië

Wortels in het Mataram-tijdperk (8e–10e eeuw); UNESCO-erfgoed sinds 2023

Recepten (2) Kruiden in deze traditie (48)

Geschiedenis

Jamu is de traditionele kruidengeneeskunde van Indonesië, vooral van Java en Bali. De wortels gaan ver terug. Stenen vijzels uit de vindplaats Liyangan op Midden-Java, uit het Mataram-tijdperk van de achtste tot tiende eeuw, en reliëfs op de Borobudur wijzen al op het bereiden van kruiden.

Aan de hoven van Java, in Surakarta en Yogyakarta, werd de kennis verfijnd. Prinsessen en hofdames gebruikten jamu voor schoonheid en gezondheid. In de negentiende eeuw werd veel van die kennis opgeschreven.

In de twintigste eeuw ontstond een grote jamu-industrie. Bekende merken zoals Nyonya Meneer, opgericht in 1919, en Sido Muncul maakten jamu tot een massaproduct. In 2023 erkende UNESCO de "jamu-cultuur" als immaterieel erfgoed.

Kernideeën

Jamu gaat over gezondheid in brede zin: fit blijven, mooi zijn, herstellen na een bevalling en ziekte voorkomen. Het is minder een geneeskunde voor zieken dan een dagelijkse verzorging.

Jamu bestaat altijd uit een mengsel van kruiden. Een bekend recept is kunyit asam, van kurkuma en tamarinde. Een ander is beras kencur, van rijst en kencur.

Jamu is ook verbonden met het Javaanse idee van evenwicht en harmonie, tussen lichaam en geest en tussen mens en omgeving.

Kennis en overdracht

Kennis gaat vaak van moeder op dochter. Een beroemd beeld is de jamu gendong: een vrouw die met een mand vol flessen jamu op haar rug door de straten loopt en verse jamu verkoopt.

Jamu gendong is een thuisindustrie. De vrouwen maken de dranken zelf, elke ochtend vers, met eenvoudige werktuigen.

Daarnaast zijn er grote fabrieken, kruidenwinkels en jamucafés in steden. Het Indonesische agentschap voor voedsel en geneesmiddelen, BPOM, deelt traditionele middelen in drie klassen in: jamu, gestandaardiseerde kruidenmiddelen en fytofarmaca, die klinisch zijn getest.

Teksten en figuren

Een belangrijke bron is de Serat Centhini, geschreven tussen 1814 en 1823 aan het hof van Surakarta. Dit grote Javaanse werk bevat honderden recepten voor jamu, met tientallen planten, naast gebeden en bezweringen.

Ook andere Javaanse handschriften, primbon genoemd, bevatten kennis over jamu.

De erkenning door UNESCO in 2023 beschrijft jamu als een levende cultuur van welzijn, gedeeld door Indonesiërs van alle achtergronden.

Vandaag

Jamu wordt in Indonesië nog dagelijks gedronken, van een glaasje bij een verkoopster op straat tot verpakte poeders en capsules. Er zijn moderne jamucafés en de industrie is groot.

De overheid stimuleert onderzoek naar jamu, met als doel meer middelen wetenschappelijk te onderbouwen en in de zorg op te nemen.

Ook buiten Indonesië, onder meer in Nederland via de Indische en Indonesische gemeenschap, is jamu bekend.

Natuur in de traditie

De basis van jamu ligt in wortelstokken uit de gemberfamilie: kurkuma (kunyit), temulawak, kencur, gember (jahe) en galanga (lengkuas).

Daarnaast worden bladeren gebruikt, zoals van sirih (betel) en sambiloto, en specerijen als kaneel en kruidnagel. Tamarinde geeft een zure smaak.

Jamu wordt vaak gezoet met palmsuiker of honing en soms gemengd met een ei.

Respectvol omgaan

Jamu is een levende, alledaagse cultuur van Indonesische families, vooral van vrouwen. Kies bij interesse voor eerlijke producten.

Let op: sommige verpakte "jamu" zijn in het verleden vervalst met medicijnen, zoals ontstekingsremmers of afslankmiddelen. Koop alleen geregistreerde producten.

Uit de keuken

Recepten uit deze traditie

Kruiden in deze traditie

Let op
Azië · Kruid · № 739
Alang-alang
Imperata cylindrica
Traditioneel toegeschreven
Koelt het bloed en stopt bloedingen; bevordert het plassen en koelt long en maag.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Kruid · № 414
Andrographis
Andrographis paniculata
Traditioneel toegeschreven
Maagversterkend, versterkend, koortsverlagend, zuiverend, ontwormend, galbevorderend; bij winderigheid, gebrek aan eetlust, darmklachten bij kinderen, diarree, dysenterie, trage lever, zenuwpijn, herstel na koorts.
Ayurveda+2
Let op
Azië · Voeding · № 247
Banaan
Musa spp.
Een zetmeel- en kaliumrijke vrucht. Rijpe banaan is licht verteerbaar en hoort bij het oude BRAT-dieet na diarree; groene bananen bevatten resistent zetmeel.
Ayurveda+2Volksgeloof
Let op
Azië · Kruid · № 229
Benzoë
Styrax benzoin
Traditioneel toegeschreven
Slijmoplossend, samentrekkend, krampwerend.
Chinese geneeskundige tradities+3Volksgeloof
Let op
Azië · Kruid · № 831
Betelblad (sirih)
Piper betle
Aromatisch blad, in jamu gebruikt voor de mond en voor de intieme hygiëne van vrouwen.
Ayurveda+1
Let op
Azië · Kruid · № 419
Betelnoot
Areca catechu
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, samentrekkend, lintwormdrijvend, laxerend, windverdrijvend, lustopwekkend; tegen spoel- en lintwormen, versterkt tandvlees, bij urinewegklachten, maagzuur tijdens zwangerschap, lumbago.
Ayurveda+2
Let op
Azië · Kruid · № 447
Bonducnoot
Caesalpinia crista
Traditioneel toegeschreven
Koortswerend, krampwerend, bitter tonicum, ontwormend, koortsverlagend; bij koorts, wisselkoorts, astma, koliek, zwellingen, bloedingen, leverstoornissen, stuipen en zenuwklachten.
Ayurveda+1
Let op
Azië · Kruid · № 688
Bruceavrucht (ya dan zi)
Brucea javanica
Traditioneel toegeschreven
Werd gebruikt bij amoebendysenterie, malaria en uitwendig bij wratten.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Oceanië · Kruid · № 176
Cajeput en niaouli
Melaleuca cajuputi, M. viridiflora, M. leucadendra e.a.
Beide verwanten van de tea tree leveren een etherische olie die uitwendig bij spierpijn en in inhalaties bij verkoudheid wordt gebruikt. Klinisch bewijs is beperkt.
Aboriginal- en Torres Strait Islander-kennis+2
Let op
Azië · Voeding · № 428
Carambola
Averrhoa carambola
Traditioneel toegeschreven
Laxerend, verkoelend, tegen scheurbuik, tegen dysenterie; verkoelende dorstlesser bij koorts, rijpe vrucht bij bloedende (inwendige) aambeien.
Ayurveda+1
Let op
Azië · Kruid · № 355
Chinese roos (hibiscus)
Hibiscus rosa-sinensis
Traditioneel toegeschreven
Verzorgt het haar, bevordert doorbloeding van de hoofdhuid en vermindert stress.
Ayurveda+1
Let op
Azië · Voeding · № 221
Citroen
Citrus limon
Traditioneel toegeschreven
Ontstekingsremmend, antihistaminisch, urinedrijvend, versterkt de aders.
Ayurveda+3Volksgeloof
Let op
Azië · Kruid · № 381
Citroengras
Cymbopogon citratus
Traditioneel toegeschreven
Voor vet haar.
Ayurveda+3
Let op
Azië · Kruid · № 471
Crêpe-gember
Costus speciosus
Traditioneel toegeschreven
Bitter, samentrekkend, stimulerend, spijsverteringsbevorderend, ontwormend, zuiverend, lustopwekkend, ontstekingsremmend; bij koorts met catarre, hoest, indigestie, wormen, huidziekten, slangenbeten.
Ayurveda+1
Let op
Azië · Kruid · № 119
Galanga
Alpinia galanga
Een verwant van gember dat traditioneel wordt gebruikt bij misselijkheid, winderigheid en een trage spijsvertering. Klinisch bewijs is beperkt.
Ayurveda+6
Let op
Azië · Kruid · № 1
Gember
Zingiber officinale
Helpt bij misselijkheid, stimuleert de bloedsomloop en heeft een verwarmende werking.
Ayurveda+6Volksgeloof
Let op
Azië · Kruid · № 533
Indiase trompetboom
Oroxylum indicum
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, bitter tonicum, maagversterkend, pijnstillend, zweetdrijvend; bij diarree, dysenterie, acute reuma, oedeem, oorontsteking; jonge vrucht windverdrijvend, zaden laxerend.
Ayurveda+1
Let op
Azië · Kruid · № 491
Jamblang
Eugenia jambolana
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, maagversterkend, urinedrijvend, bloedsuikerverlagend; zaden bij diabetes, schors bij chronische diarree, dysenterie, zware menstruatie, sponzig tandvlees, mondontsteking; diarree bij kinderen.
Ayurveda+2
Let op
Azië · Kruid · № 126
Jasmijn
Jasminum officinale / J. grandiflorum
Vooral bekend als geurstof en in jasmijnthee; aromatherapie met jasmijn wordt gebruikt voor ontspanning. Medische claims zijn niet bewezen.
Ayurveda+4Volksgeloof
Let op
Azië · Voeding · № 38
Kaneel
Cinnamomum verum
Specerij uit de binnenbast. Onderzoek naar gezondheidseffecten is voorlopig; kaneel is geen behandeling.
Ayurveda+8Volksgeloof
Let op
Azië · Kruid · № 830
Kencur
Kaempferia galanga
Aromatische wortelstok, in jamu gebruikt bij hoest, vermoeidheid en spierpijn.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Voeding · № 357
Kokospalm
Cocos nucifera
Traditioneel toegeschreven
Verkoelend, urinedrijvend, antiseptisch, laxerend; wortel bij baarmoederziekten, bronchitis, leverklachten, dysenterie, keelpijn (gorgelen); kokoswater bij dorst, koorts, urineklachten en braken; as bij schurft en kiespijn.
Ayurveda+1
Let op
Azië · Voeding · № 42
Kruidnagel
Syzygium aromaticum
Specerij. Kruidnagelolie met eugenol kan helpen bij kiespijn; andere claims zijn onbewezen.
Ayurveda+5Volksgeloof
Let op
Oceanië · Kruid · № 842
Kukui
Aleurites moluccanus
Boom waarvan de olie de huid verzorgt; de nootjes werken laxerend.
Lāʻau lapaʻau op Hawaï+1
Let op
Azië · Kruid · № 5
Kurkuma
Curcuma longa
Heeft een antioxiderende werking en ondersteunt de ontstekingsreactie van het lichaam.
Ayurveda+5Volksgeloof
Let op
Azië · Voeding · № 238
Limoen
Citrus aurantiifolia
Een zure citrusvrucht met veel vitamine C. Het sap werd tegen scheurbuik gegeven en wordt in Azië met honing of zout bij hoest en keelpijn gebruikt.
Jamu in Indonesië+1Volksgeloof
Let op
Azië · Kruid · № 348
Mandukaparni
Centella asiatica
Traditioneel toegeschreven
Zuiverend, versterkend, urinedrijvend, lokaal stimulerend, kalmerend; bij chronische zweren, eczeem, psoriasis, lepra, epilepsie, krankzinnigheid, klierzwellingen, abcessen, chronische reuma, diarree bij kinderen.
Ayurveda+2
Let op
Azië · Voeding · № 248
Mango
Mangifera indica
Traditioneel toegeschreven
Verkoelend kruid, voorkomt branderig gevoel en houdt koel bij hitte; spijsverteringsbevorderend; goed voor huid en haar.
Ayurveda+2Volksgeloof
Let op
Azië · Kruid · № 476
Mangogember
Curcuma amada
Traditioneel toegeschreven
Windverdrijvend, verkoelend, aromatisch, bitter, maagversterkend, samentrekkend, cholesterolverlagend; uitwendig bij kneuzingen, verstuikingen en huidziekten; bloedzuiverend.
Ayurveda+1
Let op
Azië · Kruid · № 527
Moringa
Moringa oleifera
Traditioneel toegeschreven
Krampwerend, stimulerend, slijmoplossend, urinedrijvend, steenoplossend; bladeren bij scheurbuik en catarre, winderigheid bij kinderen, wonden en zwellingen; schors hartstimulerend bij astma en hoest.
Ayurveda+2
Let op
Azië · Voeding · № 425
Nangka
Artocarpus integrifolia
Traditioneel toegeschreven
Rijpe vrucht verzachtend, voedend, laxerend; onrijpe vrucht samentrekkend; melksap bij klierzwellingen, abcessen en slangenbeten; wortel bij diarree; blad en wortel bij huidziekten.
Ayurveda+1
Let op
Oceanië · Voeding · № 50
Noni
Morinda citrifolia
Traditioneel gebruikt bij verkoudheid, infecties, koorts en maagklachten. Er is geen goed bewijs voor behandeleffecten.
Lāʻau lapaʻau op Hawaï+1
Let op
Azië · Kruid · № 129
Nootmuskaat
Myristica fragrans
Specerij die in de Ayurveda en de Arabische geneeskunde in kleine hoeveelheden bij diarree, misselijkheid en slapeloosheid wordt gebruikt. Er is geen goed klinisch bewijs.
Ayurveda+6Volksgeloof
Let op
Azië · Kruid · № 488
Olifantsvoet
Elephantopus scaber
Traditioneel toegeschreven
Hartversterkend, samentrekkend, zuiverend, koortsverlagend, antibiotisch; bij pijnlijk plassen, urethrale afscheiding, diarree, dysenterie, braken, slangenbeten, zweren, eczeem.
Ayurveda+2
Let op
Azië · Kruid · № 241
Patchoeli
Pogostemon cablin
Traditioneel toegeschreven
Remt talgproductie, trekt olie uit de huid, bestrijdt acnebacteriën; tegen roos.
Chinese geneeskundige tradities+2Volksgeloof
Let op
Oceanië · Kruid · № 178
Pilwolfsmelk
Euphorbia hirta
Traditioneel gebruikt bij astma en bronchitis (de naam asthma weed komt uit Queensland), bij diarree en uitwendig bij wratten. Er is laboratoriumonderzoek maar geen goed klinisch bewijs.
Aboriginal- en Torres Strait Islander-kennis+4