Traditie in Azië
Wortels in de Grieks-Romeinse oudheid; uitgewerkt in de islamitische wereld vanaf de 9e eeuw
Unani komt van het Arabische en Perzische woord Yunani, "Grieks". De traditie bouwt voort op de Griekse geneeskunde van Hippocrates en Galenus, die in de islamitische wereld werd vertaald, bewaard en sterk uitgebreid.
Vanaf de negende eeuw vertaalden geleerden in Bagdad Griekse medische werken in het Arabisch. Perzische en Arabische artsen zoals ar-Razi (865–925) en Ibn Sina (980–1037) bouwden er een rijk systeem op. Ibn Sina's Canon van de geneeskunde werd eeuwenlang in de islamitische wereld en in Europa bestudeerd.
Vanaf de dertiende eeuw kwam Unani met het Sultanaat van Delhi en later de Mogolkeizers naar Zuid-Azië, waar het opbloeide. Na de Britse overheersing zetten artsen als Hakim Ajmal Khan (1868–1927) zich in om de traditie te behouden. Hij stichtte in 1916 het Tibbia College in Delhi.
Unani gaat uit van vier lichaamssappen: bloed (dam), slijm (balgham), gele gal (safra) en zwarte gal (sauda). Hun verhouding bepaalt iemands temperament, mizaj, dat warm, koud, droog of vochtig is.
Gezondheid is het evenwicht van de sappen, en ziekte is een verstoring ervan. Het lichaam heeft een eigen genezende kracht, tabiyat, die de arts moet ondersteunen.
Zes "noodzakelijke factoren" bepalen de gezondheid: lucht, eten en drinken, beweging en rust, slapen en waken, opnemen en uitscheiden, en emoties. Een goede leefstijl is daarom de basis van de behandeling.
Een Unani-arts heet hakim. Eeuwenlang ging de kennis van meester op leerling, vaak binnen families van hakims.
Een Unani-arts behandelt op vier manieren: met leefstijl en regime (ilaj bil tadbeer), zoals cupping, aderlaten met bloedzuigers, massage en baden; met voeding (ilaj bil ghiza); met middelen (ilaj bil dawa); en in uitzonderlijke gevallen met chirurgie.
Tegenwoordig leiden universiteiten in India op tot Bachelor of Unani Medicine and Surgery (BUMS). Unani valt in India onder het ministerie van AYUSH.
De Canon van de geneeskunde van Ibn Sina, voltooid rond 1025, is het belangrijkste werk. Het telt vijf boeken, over de grondbeginselen, de middelen, ziekten per lichaamsdeel, algemene ziekten en samengestelde middelen.
Ar-Razi schreef onder meer het Kitab al-Hawi, een grote verzameling klinische waarnemingen, en een beroemde verhandeling over pokken en mazelen.
In Zuid-Azië schreven hakims eigen werken in het Perzisch en Urdu.
Unani wordt vooral in India, Pakistan en Bangladesh beoefend, met eigen ziekenhuizen, klinieken en apotheken. In India is het een erkend zorgsysteem naast de reguliere geneeskunde.
Een bekend bedrijf is Hamdard, in 1906 in Delhi gesticht door Hakim Hafiz Abdul Majeed. Het maakt onder meer de rozensiroop Rooh Afza, die in Zuid-Azië veel wordt gedronken, vooral tijdens de ramadan.
Cupping, hijama, beleeft ook buiten Zuid-Azië een opleving, onder meer onder moslims in Europa.
De Unani-apotheek is rijk aan planten uit het Midden-Oosten en Zuid-Azië. Zwarte komijn (kalonji) wordt hoog gewaardeerd. Saffraan, roos, senna en zoethout zijn belangrijke middelen.
Ook kaneel, granaatappel en fenegriek worden veel gebruikt. Middelen worden vaak bereid als siroop (sharbat), jam (majoon) of afkooksel.
Elk middel heeft volgens de leer een eigen temperament, warm of koud, droog of vochtig, en wordt gekozen om het temperament van de patiënt in evenwicht te brengen.
Unani is een geleerde traditie die moslims, hindoes en anderen in Zuid-Azië samen hebben gevormd. Ze laat zien hoe kennis tussen culturen reist.
Sommige Unani-middelen bevatten metalen of mineralen. Cupping met snijden (natte cupping) moet hygiënisch gebeuren. Overleg met een arts.
Uit de keuken
Miansari66 · CC0AziëGulkand, confituur van rozenblaadjesRozenblaadjes en suiker die samen in de zon rijpen tot een geurige, zoete pasta.Warme dagenRoos en rozenbottelEen pot van ca. 300 g · 30 minuten, plus 2–3 weken rijpen
MRG90 · CC BY-SA 4.0AziëSekanjabin, munt-azijnsiroopEen Iraanse zomerdrank: siroop van honing of suiker en azijn, met munt, aangelengd met ijskoud water.Warme dagenMuntSiroop voor ca. 12 glazen · 30 minutenRegister
Let opAzië · Kruid · № 418
Aquilaria agallocha
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, hartversterkend, versterkend, windverdrijvend, galbevorderend; bij huidziekten, jicht en reuma, braken, slangenbeten, pijn van wonden, bronchitis bij kinderen, hoofdpijn, duizeligheid.
Let opAzië · Kruid · № 340
Trachyspermum ammi
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, windverdrijvend, versterkend, aromatisch, krampwerend, antiseptisch; bij winderigheid, indigestie, koliek, diarree, cholera, darmkrampen; bron van thymol; tegen wormen.
Let opEuropa · Kruid · № 523
Mentha arvensis
Traditioneel toegeschreven
Aromatisch, windverdrijvend, stimulerend, krampwerend, menstruatiebevorderend, antiseptisch, maagversterkend, verkoelend, urinedrijvend; bladsap bij diarree en dysenterie, thee bij reuma en indigestie.
Let opAfrika · Kruid · № 4
Aloe vera
De gel uit het blad wordt uitwendig gebruikt om de huid te verzachten en bij lichte brandwonden. Onderzoek naar wondgenezing levert wisselende resultaten op; de gel is geen vervanging voor wondzorg.
Let opAzië · Voeding · № 223
Prunus dulcis
Traditioneel toegeschreven
Zoete amandel verzachtend, stimulerend, voedend, zenuwversterkend; bittere amandel verzachtend, laxerend, kalmerend bij hoest.
Let opAzië · Kruid · № 349
Phyllanthus emblica
Traditioneel toegeschreven
Verse vrucht verkoelend, urinedrijvend, laxerend, maagversterkend; schors samentrekkend; bij long- en oogontsteking, haargroei, astma, bronchitis, galklachten, bloedingen, diarree, dysenterie, bloedarmoede, geelzucht.
Let opAzië · Kruid · № 228
Pimpinella anisum
Traditioneel toegeschreven
Geeft een natuurlijk lipvergrotend effect.
Let opAfrika · Kruid · № 450
Calotropis procera
Traditioneel toegeschreven
Wortelschors bij dysenterie en olifantsziekte; bladeren bij wisselkoorts; melksap irriterend en laxerend; bloemen bij verkoudheid, hoest, astma en indigestie.
Let opAfrika · Kruid · № 371
Acacia senegal
Een oplosbare vezel die in water een slijmerige oplossing vormt. Ze verzacht keel en maag en wordt onderzocht als prebioticum; kan winderigheid en een opgeblazen gevoel geven. Er is geen bewijs dat ze virale infecties zoals HPV behandelt.
Let opAzië · Kruid · № 17
Withania somnifera
Plant uit de Ayurvedische traditie. Sommige preparaten zijn onderzocht bij stress en slaap, maar studies verschillen en bewijs is beperkt.
Let opAfrika · Kruid · № 398
Acacia nilotica
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, verzachtend, lustopwekkend, voedend, slijmoplossend; bij hoest, diarree en dysenterie, keelpijn en sponzig tandvlees, wonden en huidziekten, gonorroe, witte vloed, verzakking van anus en baarmoeder.
Let opAzië · Kruid · № 404
Aegle marmelos
Traditioneel toegeschreven
Rijpe vrucht verkoelend, voedend, licht laxerend; onrijpe vrucht samentrekkend en spijsverteringsbevorderend; bij chronische diarree en dysenterie, astma (bladeren), wisselkoorts, melancholie en hartkloppingen.
Let opAfrika · Kruid · № 413
Anacyclus pyrethrum
Traditioneel toegeschreven
Speekselbevorderend, zenuwversterkend; bij kiespijn en cariës, keelpijn, amandelontsteking, epilepsie, reuma.
Let opAzië · Kruid · № 563
Terminalia bellerica
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, versterkend, slijmoplossend, laxerend (onrijpe vrucht), zuiverend.
Let opEuropa · Kruid · № 513
Hyoscyamus niger
Traditioneel toegeschreven
Bedwelmend, verdovend, pijnstillend, kalmerend, krampwerend, pupilverwijdend.
Let opAzië · Kruid · № 439
Blepharis edulis
Traditioneel toegeschreven
Oplossend, urinedrijvend, lustopwekkend, slijmoplossend; bij impotentie, bloed-, borst-, long- en leverziekten; bladeren bij koorts, urineafscheiding, leukoderma; wortel regelt menstruatie.
Let opAzië · Kruid · № 396
Acacia catechu
Traditioneel toegeschreven
Sterk samentrekkend; bij chronische diarree en dysenterie, bloedende aambeien, baarmoederbloeding, witte vloed; bloedend of ontstoken tandvlees, mondzweren, vergrote amandelen; doorligwonden; melkbevorderend.
Let opAfrika · Kruid · № 453
Cassia absus
Traditioneel toegeschreven
Bitter, samentrekkend, bloeddrukverlagend; bladeren bij hoest; zaden bij ringworm, huidziekten, bindvliesontsteking en oogontsteking.
Let opAzië · Voeding · № 572
Zizyphus vulgaris
Traditioneel toegeschreven
Urinedrijvend, bloedsuikerverlagend, verzachtend, borstverzachtend.
Let opAzië · Kruid · № 137
Rheum palmatum
De wortel (da huang) bevat anthrachinonen: een sterk laxeermiddel. In kleine hoeveelheden werkt het door de looistoffen juist stoppend. Het werkingsmechanisme is goed bekend.
Let opAzië · Kruid · № 558
Swertia chirata
Traditioneel toegeschreven
Bitter tonicum, maagversterkend, ontwormend, laxerend, zuiverend, tegen diarree, koortswerend; bij wisselkoorts, huidziekten, darmwormen, astma, hik en braken, jicht; schorpioensteken.
Let opEuropa · Kruid · № 225
Cichorium intybus
Traditioneel toegeschreven
Urinedrijvend, laxerend, versterkend.
Let opEuropa · Kruid · № 85
Melissa officinalis
Traditioneel gebruikt bij onrust, slaapproblemen en een nerveuze maag; uitwendig bij koortslip. Kleine studies wijzen op een licht kalmerend effect, maar het bewijs is beperkt.
Let op
Let opEuropa · Voeding · № 245
Vitis vinifera
Traditioneel toegeschreven
Verzachtend, laxerend, verkoelend, maagversterkend, urinedrijvend; bij galachtige indigestie, bloedingen, pijnlijk plassen, chronische bronchitis, hartziekten, jicht; sap bij obstipatie bij kinderen.
Let opAzië · Kruid · № 495
Ferula foetida
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, windverdrijvend, krampwerend, slijmoplossend, licht laxerend, ontwormend, menstruatiebevorderend, zenuw- en longstimulerend.
Let opAfrika · Kruid · № 118
Trigonella foenum-graecum
Het zaad is onderzocht bij bloedsuiker en bij het stimuleren van moedermelk. NCCIH meldt dat er niet genoeg sterk bewijs is voor deze toepassingen.
Let opAzië · Kruid · № 119
Alpinia galanga
Een verwant van gember dat traditioneel wordt gebruikt bij misselijkheid, winderigheid en een trage spijsvertering. Klinisch bewijs is beperkt.
Let opAzië · Kruid · № 468
Colchicum luteum
Traditioneel toegeschreven
Zuiverend, windverdrijvend, laxerend, lustopwekkend; bij jicht, reuma, lever- en miltziekten; uitwendig tegen ontsteking en pijn.
Let opAzië · Voeding · № 343
Punica granatum
Traditioneel toegeschreven
Wortel- en stamschors samentrekkend en sterk lintwormdrijvend; bloemen en schil samentrekkend en maagversterkend; sap verkoelend.
Let opAzië · Kruid · № 344
Elettaria cardamomum
Traditioneel toegeschreven
Aromatisch, scherp, hartversterkend, maagversterkend, laxerend, urinedrijvend, windverdrijvend; bij astma, bronchitis, aambeien, blaasklachten, winderigheid, krampen door laxeermiddelen, duizeligheid, indigestie, braken.
Let opAzië · Kruid · № 144
Tinospora cordifolia
In de Ayurveda een verjongend middel (rasayana) bij koorts en voor het afweersysteem. Studies zijn klein; er is geen bewezen werking tegen infecties.
Let opAzië · Kruid · № 142
Commiphora wightii (syn. C. mukul)
De hars wordt in de Ayurveda gebruikt bij gewrichtsklachten, overgewicht en een hoog cholesterol. Een Amerikaanse studie vond geen verlaging van het cholesterol; LDL steeg zelfs licht.
Let opAzië · Kruid · № 506
Gymnema sylvestre
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, maagversterkend, versterkend, verkoelend, urinedrijvend, bloedsuikerverlagend (onderdrukt zoete smaak); bij diabetes en suiker in de urine, slangenbeten, koorts, hoest, gezwollen klieren.
Let opAfrika · Kruid · № 536
Peganum harmala
Traditioneel toegeschreven
Zuiverend, koortswerend, stimulerend, menstruatiebevorderend; tegen lintworm, wisselkoorts en chronische malaria, pijnstillend bij astma, koliek, geelzucht; bevordert melk en menstruatie; gorgelen bij keelontsteking; tegen hoofdluis.
Let opAzië · Kruid · № 524
Mesua ferrea
Traditioneel toegeschreven
Bloesems, wortel en schors bitter, aromatisch, zweetdrijvend; gedroogde bloemen samentrekkend, maagversterkend, windverdrijvend; bij zware verkoudheid, gastritis, bronchitis, braken, dysenterie, dorst, overmatig zweten, bloedende aambeien.