Traditie in Azië

Chinese geneeskundige tradities

Klassieke geschriften uit de eerste eeuwen v.Chr. en n.Chr.

Recepten (32) Kruiden in deze traditie (329)

Geschiedenis

De Chinese geneeskunde is een van de oudste doorlopende geneestradities ter wereld. In een graf bij Mawangdui, gesloten in 168 v.Chr., vonden archeologen zijdemanuscripten met recepten tegen tweeënvijftig kwalen. Ze laten zien hoe oud de kennis al was.

De klassieke basis ligt in een paar grote werken. De Huangdi Neijing, de "Innerlijke klassieker van de Gele Keizer", kreeg in de laatste eeuwen v.Chr. vorm. Het Shennong Bencao Jing, de kruidenklassieker van de mythische boer-keizer Shennong, beschrijft 365 middelen. Rond 200 n.Chr. schreef Zhang Zhongjing het Shanghan Lun, over koortsziekten, met formules die nog steeds worden gebruikt.

Door de eeuwen heen groeide de kennis voortdurend. In 1578 voltooide Li Shizhen het Bencao Gangmu, een enorme encyclopedie met bijna tweeduizend middelen. In de twintigste eeuw werd de traditie in China hervormd en gestandaardiseerd tot wat in het Westen nu "traditionele Chinese geneeskunde" heet.

Kernideeën

De Chinese geneeskunde ziet het lichaam als een samenhangend geheel, verbonden met de natuur en de seizoenen. Centraal staan yin en yang, twee tegengestelde maar elkaar aanvullende krachten, zoals koud en warm, rust en beweging. Gezondheid is hun evenwicht.

Qi is de levensenergie die door het lichaam stroomt, langs banen die meridianen heten. De vijf fasen, hout, vuur, aarde, metaal en water, beschrijven hoe organen, seizoenen, smaken en emoties elkaar beïnvloeden.

Een arts stelt niet alleen een ziekte vast, maar vooral een patroon: een beeld van wat er in het hele lichaam uit balans is. Daarvoor kijkt hij naar de tong, voelt hij de pols en stelt hij veel vragen. Twee mensen met dezelfde klacht kunnen zo een heel andere behandeling krijgen.

Kennis en overdracht

Lange tijd werd de kennis binnen families doorgegeven of van leraar op leerling. Artsen bestudeerden de klassieken, schreven commentaren en verzamelden eigen recepten.

Er waren ook keizerlijke medische instituten, al vanaf de Tang-dynastie, met examens en opleidingen. Naast de geleerde artsen bestond een brede volkskennis van kruiden, en waren er rondtrekkende genezers en kruidenverkopers.

Tegenwoordig leiden universiteiten voor Chinese geneeskunde in China artsen op in een opleiding van vijf jaar of langer, met ook westerse geneeskunde in het programma.

Teksten en figuren

De Huangdi Neijing en het Bencao Gangmu staan sinds 2011 in het UNESCO-register van het werelddocumentair erfgoed. Het Shennong Bencao Jing en het Shanghan Lun zijn de andere grote klassieken.

Een bijzonder verhaal hoort bij een boek uit de vierde eeuw, van de geleerde Ge Hong. Hij beschreef hoe je zoete alsem in koud water weekt tegen koorts. In de jaren zeventig las de Chinese onderzoekster Tu Youyou die tekst en ontdekte zo artemisinine, een middel tegen malaria. In 2015 kreeg ze daarvoor de Nobelprijs.

In 2010 erkende UNESCO acupunctuur en moxibustie als immaterieel erfgoed.

Vandaag

In China werkt de traditionele geneeskunde naast de westerse, met eigen ziekenhuizen, apotheken en opleidingen. Ook in Taiwan, Hongkong en Singapore is ze belangrijk, en wereldwijd zijn er beoefenaars.

Sinds 2019 heeft de internationale classificatie van ziekten van de WHO, de ICD-11, een apart hoofdstuk met diagnoses uit de traditionele geneeskunde van China, Japan en Korea.

De wetenschappelijke onderbouwing verschilt sterk per toepassing. Sommige middelen zijn goed onderzocht, voor veel andere ontbreekt bewijs.

Natuur in de traditie

Chinese middelen worden bijna altijd in formules gecombineerd. Elke formule heeft een hoofdmiddel en helpers. Bekende kruiden zijn ginseng, astragalus, dang gui, zoethout, dat veel formules in balans brengt, gember, kaneel en Chinese dadels.

Ook goji, rehmannia, pioenwortel en de paddenstoel poria horen bij de basis.

Elk middel heeft volgens de traditie een eigen aard (warm of koud), een smaak en een richting in het lichaam. Naast planten worden ook mineralen en dierlijke producten gebruikt.

Respectvol omgaan

Sommige Chinese middelen kunnen schadelijk zijn. Kruiden met aristolochiazuur veroorzaakten in de jaren negentig in België ernstige nierschade bij gebruikers van een vermageringskuur. Efedra kan het hart belasten. Koop alleen gecontroleerde producten en overleg met een arts.

Gebruik geen middelen van bedreigde dieren, zoals het schubdier of de tijger. Die handel bedreigt deze soorten met uitsterven.

Uit de keuken

Recepten uit deze traditie

Kruiden in deze traditie

Let op
Azië · Voeding · № 272
Abrikoos
Prunus armeniaca
Traditioneel toegeschreven
Hoestremmend, samentrekkend, antibacterieel, pijnstillend, urinedrijvend, ontstekingsremmend; wilde kers onderdrukt de hoest.
Chinese geneeskundige tradities+2
Let op
Azië · Kruid · № 303
Achyranthes-wortel (huai niu xi)
Achyranthes bidentata
Traditioneel toegeschreven
Circulatiebevorderend, levertonicum, pijnstillend.
Chinese geneeskundige tradities+2
Let op
Azië · Mineraal · № 793
Actinoliet
Actinolitum
Traditioneel toegeschreven
Werd gebruikt om de nier-yang te versterken; actinoliet is een vorm van asbest.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Kruid · № 418
Agarhout
Aquilaria agallocha
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, hartversterkend, versterkend, windverdrijvend, galbevorderend; bij huidziekten, jicht en reuma, braken, slangenbeten, pijn van wonden, bronchitis bij kinderen, hoofdpijn, duizeligheid.
Ayurveda+3
Let op
Europa · Kruid · № 57
Agrimonie
Agrimonia eupatoria
Samentrekkend (looistofrijk) kruid dat traditioneel wordt gebruikt bij diarree, keelpijn en kleine wondjes. Goed onderzoek bij mensen ontbreekt.
Westerse kruidengeneeskunde+2
Let op
Azië · Kruid · № 705
Akebia (mu tong)
Akebia trifoliata (en A. quinata)
Traditioneel toegeschreven
Voert hitte af via de urine bij pijnlijk plassen, aften en onrust; bevordert de melkafscheiding.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Europa · Kruid · № 523
Akkermunt
Mentha arvensis
Traditioneel toegeschreven
Aromatisch, windverdrijvend, stimulerend, krampwerend, menstruatiebevorderend, antiseptisch, maagversterkend, verkoelend, urinedrijvend; bladsap bij diarree en dysenterie, thee bij reuma en indigestie.
Ayurveda+2
Let op
Azië · Kruid · № 739
Alang-alang
Imperata cylindrica
Traditioneel toegeschreven
Koelt het bloed en stopt bloedingen; bevordert het plassen en koelt long en maag.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Kruid · № 376
Alfalfa
Medicago sativa
Traditioneel toegeschreven
Kalmerend en vochtherstellend voor de droge huid.
Chinese geneeskundige tradities+1Volksgeloof
Let op
Afrika · Kruid · № 4
Aloë vera
Aloe vera
De gel uit het blad wordt uitwendig gebruikt om de huid te verzachten en bij lichte brandwonden. Onderzoek naar wondgenezing levert wisselende resultaten op; de gel is geen vervanging voor wondzorg.
Kallawaya-geneeskunst+6Volksgeloof
Let op
Azië · Kruid · № 754
Alpiniavrucht (yi zhi ren)
Alpinia oxyphylla
Traditioneel toegeschreven
Versterkt de nier-yang en houdt urine en zaad vast; verwarmt de milt bij diarree en kwijlen.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Mineraal · № 780
Aluin
Alumen (kaliumaluminiumsulfaat)
Traditioneel toegeschreven
Uitwendig samentrekkend en jeukstillend; stelpt bloedingen.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Kruid · № 743
Amberboomvrucht (lu lu tong)
Liquidambar formosana
Traditioneel toegeschreven
Laat qi en bloed stromen en opent de meridianen.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 160
Amerikaanse ginseng
Panax quinquefolius
In de Chinese geneeskunde gezien als 'verkoelender' dan Aziatische ginseng en gebruikt bij vermoeidheid en dorst. Enkele studies vinden een licht effect op bloedsuiker na de maaltijd en op verkoudheid; het bewijs is beperkt.
Inheemse geneeswijzen van Noord-Amerika+3
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 628
Amerikaanse hazelwortel
Asarum caudatum, A. canadense en verwante soorten
Traditioneel toegeschreven
Verdrijft wind-kou, opent een verstopte neus, verwarmt de long bij hoest met helder slijm en verdrijft kou en vocht bij menstruatiepijn en andere pijn.
Haudenosaunee-geneeskunde+4
Let op
Azië · Kruid · № 678
Amoerkurkboomschors (huang bai)
Phellodendron amurense
Traditioneel toegeschreven
Voert vochtige hitte af uit het onderlichaam en koelt hitte door nier-yin-tekort.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Kruid · № 414
Andrographis
Andrographis paniculata
Traditioneel toegeschreven
Maagversterkend, versterkend, koortsverlagend, zuiverend, ontwormend, galbevorderend; bij winderigheid, gebrek aan eetlust, darmklachten bij kinderen, diarree, dysenterie, trage lever, zenuwpijn, herstel na koorts.
Ayurveda+2
Let op
Azië · Kruid · № 670
Anemarrhenawortel (zhi mu)
Anemarrhena asphodeloides
Traditioneel toegeschreven
Koelt hitte in longen en maag en voedt yin bij koorts, dorst en nachtzweten.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Europa · Kruid · № 197
Anjer
Dianthus spp.
De kruidnagelanjer heeft geurige, eetbare bloemblaadjes. In de Chinese geneeskunde wordt de verwante Dianthus superbus (qu mai) gebruikt bij blaasontsteking; voor de tuinanjer is geen medicinale werking beschreven.
Volksmagie en kruidenmagie+1Volksgeloof
Let op
Azië · Kruid · № 149
Astragaluswortel (huang qi)
Astragalus membranaceus
In de Chinese geneeskunde een belangrijk versterkend kruid ('qi-tonicum') bij vermoeidheid, vatbaarheid voor verkoudheid en zweten. NCCIH meldt dat er weinig betrouwbaar onderzoek bij mensen is.
Chinese geneeskundige tradities+2
Let op
Azië · Kruid · № 757
Astragaluszaad (sha yuan zi)
Astragalus complanatus
Traditioneel toegeschreven
Versterkt de nier-yang, houdt essentie vast en versterkt het gezichtsvermogen.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Kruid · № 36
Aziatische ginseng
Panax ginseng (ook P. quinquefolius)
Onderzoek bestaat vooral uit kleine, korte studies; er is weinig bewijs voor gezondheidseffecten.
Chinese geneeskundige tradities+3
Let op
Azië · Kruid · № 542
Babchi
Psoralea corylifolia
Traditioneel toegeschreven
Laxerend, ontwormend, urinedrijvend, zweetdrijvend, antibacterieel; bij lepra en leukoderma (vitiligo) in- en uitwendig, galklachten.
Ayurveda+1
Let op
Azië · Kruid · № 677
Baikal-glidkruid (huang qin)
Scutellaria baicalensis
Traditioneel toegeschreven
Koelt en droogt vochtige hitte, vooral in de longen en het bovenlichaam; kalmeert een onrustige foetus door hitte.
Chinese geneeskundige tradities+2
Let op
Azië · Kruid · № 310
Ballonbloem
Platycodon grandiflorus
Traditioneel toegeschreven
Slijmoplossend, schimmelwerend, antibacterieel, bloedsuikerverlagend.
Chinese geneeskundige tradities+3
Let op
Azië · Kruid · № 134
Bamboe
Phyllostachys nigra
In de Chinese geneeskunde worden bamboeschaafsel (zhu ru) en bamboesap gebruikt bij hoest met geel slijm, misselijkheid en onrust. In de Ayurveda wordt het kiezelrijke bamboemanna gebruikt. Klinisch onderzoek is schaars.
Ayurveda+2
Let op
Azië · Kruid · № 293
Behaarde engelwortel (du huo)
Angelica pubescens
Traditioneel toegeschreven
Antireumatisch, pijnstillend, ontstekingsremmend.
Chinese geneeskundige tradities+2
Let op
Azië · Kruid · № 229
Benzoë
Styrax benzoin
Traditioneel toegeschreven
Slijmoplossend, samentrekkend, krampwerend.
Chinese geneeskundige tradities+3Volksgeloof
Let op
Azië · Kruid · № 747
Bereide monnikskap (fu zi)
Aconitum carmichaelii (bereide zijwortel)
Traditioneel toegeschreven
Sterkst verwarmende middel in de Chinese geneeskunde, bij ineenstorting van yang en pijn door kou.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Europa · Kruid · № 67
Bernagie
Borago officinalis
Zaadolie (rijk aan gamma-linoleenzuur) is onderzocht bij eczeem en gewrichtsontsteking, met wisselende resultaten. Het blad werd traditioneel als koortswerend en opwekkend kruid gebruikt.
Westerse kruidengeneeskunde+2
Let op
Azië · Kruid · № 419
Betelnoot
Areca catechu
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, samentrekkend, lintwormdrijvend, laxerend, windverdrijvend, lustopwekkend; tegen spoel- en lintwormen, versterkt tandvlees, bij urinewegklachten, maagzuur tijdens zwangerschap, lumbago.
Ayurveda+2
Let op
Azië · Kruid · № 354
Bhringaraj
Eclipta prostrata
Traditioneel toegeschreven
Leverversterkend, ontstoppend, versterkend, zuiverend, antiviraal; bij vergrote lever en milt, huidziekten, koorts, oedeem, reuma; haarolie voor zwart en vol haar; bij klierzwellingen, olifantsziekte, hoofdpijn en kiespijn.
Ayurveda+1
Let op
Azië · Kruid · № 123
Bittere sinaasappel
Citrus × aurantium
De gedroogde onrijpe vrucht (zhi shi) en schil worden in de Chinese geneeskunde bij een opgeblazen gevoel en trage spijsvertering gebruikt. NCCIH waarschuwt dat afslankproducten met bittere sinaasappel (synefrine) risico's voor hart en bloeddruk geven.
Chinese geneeskundige tradities+2
Let op
Azië · Kruid · № 735
Bletillaknol (bai ji)
Bletilla striata
Traditioneel toegeschreven
Stopt bloedingen in long en maag en bevordert wondgenezing.
Chinese geneeskundige tradities
Let op
Azië · Voeding · № 284
Boekweit
Fagopyrum esculentum
Traditioneel toegeschreven
Bloeddrukverlagend, vaatverwijdend, herstelt de vaatwanden.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Azië · Mineraal · № 781
Borax
Borax (natriumtetraboraat)
Traditioneel toegeschreven
Uitwendig bij zweertjes in mond, keel en vagina en bij voetschimmel.
Chinese geneeskundige tradities