Traditie in Europa

Westerse kruidengeneeskunde

Van middeleeuwse kruidenboeken tot de hedendaagse fytotherapie

Recepten (3) Kruiden in deze traditie (290)

De titelpagina van John Gerards The Herball (Londen, 1597). publiek domein

Geschiedenis

Met de uitvinding van de boekdrukkunst kwamen in de vijftiende en zestiende eeuw de grote kruidenboeken. In 1485 verscheen in Mainz de Gart der Gesundheit. In 1542 publiceerde Leonhart Fuchs De historia stirpium, met prachtige houtsneden naar de natuur.

De Lage Landen speelden een grote rol. De Mechelse arts Rembert Dodoens gaf in 1554 in Antwerpen zijn Cruydeboeck uit, een van de belangrijkste kruidenboeken van zijn tijd, dat in veel talen werd vertaald. In Engeland verscheen in 1597 het Herball van John Gerard, en in 1652 The English Physitian van Nicholas Culpeper, die de kennis in het Engels toegankelijk maakte voor gewone mensen.

Vanaf de achttiende eeuw groeide de wetenschap uit de kruidenkunde. In 1785 beschreef William Withering hoe vingerhoedskruid hielp bij waterzucht door hartfalen. In de negentiende eeuw isoleerden scheikundigen werkzame stoffen uit planten, zoals morfine uit de slaapbol in 1804. In 1897 maakte Bayer aspirine, op basis van een stof die ook in wilgenbast en moerasspirea zit.

Kernideeën

Lang was de westerse kruidenkunde gebaseerd op de leer van de lichaamssappen. Elk kruid had een temperament, warm of koud, droog of vochtig.

In de zestiende eeuw werd de signatuurleer populair. Volgens Paracelsus en anderen had God in de vorm of kleur van een plant een teken gelegd van zijn werking: een plant met hartvormige bladeren zou goed zijn voor het hart. Culpeper verbond bovendien elke plant met een planeet.

Moderne fytotherapie werkt anders. Ze zoekt naar werkzame stoffen, gestandaardiseerde extracten en wetenschappelijk bewijs, al leeft ook de traditionele kennis voort.

Kennis en overdracht

Kennis verspreidde zich via boeken, apothekers en artsen, en via de gewone mensen die kruidenboeken thuis hadden. Apothekers maakten middelen volgens farmacopees, officiële receptenboeken.

In de twintigste eeuw scheidden de wegen. De reguliere geneeskunde ging verder met zuivere stoffen en synthetische medicijnen. Kruidkundigen, natuurgeneeskundigen en fytotherapeuten zetten de kruidentraditie voort, vaak met eigen opleidingen.

In Duitsland bleef fytotherapie een gewoon onderdeel van de zorg, met kruidenmiddelen die artsen voorschrijven.

Teksten en figuren

Het Cruydeboeck van Dodoens uit 1554 beschrijft honderden planten met hun namen, kenmerken en gebruik. Het is een trots van de Nederlandstalige wetenschap.

The English Physitian van Culpeper is tot vandaag in druk. Het Herball van Gerard en De historia stirpium van Fuchs zijn beroemd om hun afbeeldingen.

In 1785 schreef William Withering An Account of the Foxglove, een van de eerste zorgvuldige studies naar de werking van een plant bij patiënten.

Vandaag

In de Europese Unie mogen traditionele kruidenmiddelen sinds de richtlijn 2004/24/EG als geneesmiddel worden geregistreerd als ze minstens dertig jaar in gebruik zijn, waarvan vijftien in de EU, en veilig zijn. Het Europees Geneesmiddelenbureau stelt monografieën op over veel geneeskrachtige planten.

Veel moderne medicijnen komen oorspronkelijk uit planten. Kruidenthee en kruidensupplementen zijn populair.

Er is ook kritiek: sommige kruidensupplementen zijn slecht onderzocht, en de kwaliteit wisselt sterk.

Natuur in de traditie

De westerse kruidengeneeskunde gebruikt veel inheemse Europese planten. Kamille bij buikpijn en ontsteking, valeriaan bij onrust en slapeloosheid, sint-janskruid bij neerslachtigheid, pepermunt bij darmklachten.

Goudsbloem wordt gebruikt voor de huid, duizendblad bij wonden, tijm bij hoest. Daarnaast nam de westerse kruidenkunde planten uit andere werelddelen op, zoals echinacea uit Amerika.

Vingerhoedskruid, wilg en slaapbol laten zien hoe planten aan de basis van moderne medicijnen staan.

Respectvol omgaan

"Natuurlijk" betekent niet automatisch veilig. Vingerhoedskruid is dodelijk giftig. Sint-janskruid heeft veel interacties met medicijnen, zoals de pil, bloedverdunners en antidepressiva.

Overleg met een arts of apotheker voordat je kruidenmiddelen combineert met medicijnen.

Uit de keuken

Recepten uit deze traditie

Kruiden in deze traditie

Let op
Azië · Voeding · № 284
Boekweit
Fagopyrum esculentum
Traditioneel toegeschreven
Bloeddrukverlagend, vaatverwijdend, herstelt de vaatwanden.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Zuid-Amerika · Kruid · № 282
Boldo
Peumus boldus
Traditioneel toegeschreven
Leverstimulerend, urinedrijvend.
Kallawaya-geneeskunst+2
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 151
Boneset
Eupatorium perfoliatum
Traditioneel gebruikt bij koorts en griep met spierpijn; de Engelse naam verwijst naar 'breekbeenkoorts'. Er is nauwelijks modern klinisch onderzoek.
Inheemse geneeswijzen van Noord-Amerika+4
Let op
Europa · Voeding · № 73
Bosaardbei
Fragaria vesca
Het looistofrijke blad werd traditioneel bij lichte diarree gebruikt; de vrucht is een vitamine-C-rijke lekkernij. Medisch bewijs ontbreekt.
Westerse kruidengeneeskunde
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 306
Boshortensia
Hydrangea arborescens
Traditioneel toegeschreven
Urinedrijvend, laxerend, nierstimulerend.
Inheemse geneeswijzen van Noord-Amerika+3
Let op
Europa · Voeding · № 255
Braam
Rubus fruticosus
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend; bij vochtige maag- en darmklachten, diarree, slijm; siroop of likeur tegen keelpijn.
Westerse kruidengeneeskunde+1Volksgeloof
Let op
Europa · Voeding · № 48
Brandnetel
Urtica dioica
Voedsel- en vezelplant met een lange traditie in volksgeneeskunde. Medische claims zijn niet vastgesteld.
Klooster- en volkskennis+3Volksgeloof
Let op
Europa · Kruid · № 283
Brem
Cytisus scoparius
Traditioneel toegeschreven
Urinedrijvend, laxerend, bloeddrukverhogend, baarmoederstimulerend.
Westerse kruidengeneeskunde
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 631
Brewers engelwortel
Angelica breweri, A. arguta, A. hendersonii
Traditioneel toegeschreven
Verdrijft wind, vocht en kou bij stijve, pijnlijke gewrichten, opent de oppervlakte bij wind-kou en laat qi en bloed stromen bij pijn.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Afrika · Kruid · № 26
Buchu
Agathosma betulina
Geurige bladeren die als smaakmaker en in volksgeneeskunde worden gebruikt; klinisch bewijs voor behandelingen ontbreekt.
Lokale Afrikaanse geneeswijzen+3
Let op
Oceanië · Kruid · № 176
Cajeput en niaouli
Melaleuca cajuputi, M. viridiflora, M. leucadendra e.a.
Beide verwanten van de tea tree leveren een etherische olie die uitwendig bij spierpijn en in inhalaties bij verkoudheid wordt gebruikt. Klinisch bewijs is beperkt.
Aboriginal- en Torres Strait Islander-kennis+2
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 630
Californisch helmkruid
Scrophularia californica, S. lanceolata
Traditioneel toegeschreven
Koelt hitte in het bloed en voedt yin, voert vochtige hitte af en verspreidt zwellingen.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 627
Californische aralia
Aralia californica
Traditioneel toegeschreven
Opent de oppervlakte bij wind-kou en koorts zonder zweten, verwarmt de long en stilt hoest met overvloedig wit of helder slijm, en versterkt (met honing geroosterd) de energie van long en milt.
Chinese geneeskundige tradities+1
Let op
Afrika · Kruid · № 287
Calumba
Jateorhiza palmata
Traditioneel toegeschreven
Bitter spijsverteringstonicum, windverdrijvend, bloeddrukverlagend.
Lokale Afrikaanse geneeswijzen+1
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 34
Canadese geelwortel
Hydrastis canadensis
Er is onvoldoende bewijs om te bepalen of goldenseal bij enige aandoening helpt.
Inheemse geneeswijzen van Noord-Amerika+6Volksgeloof
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 582
Canadese guldenroede
Solidago canadensis
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, antiseptisch, ontstekingsremmend, wondhelend; geneest de blaaswand (incontinentie, irritatie), bij allergieën en vastzittend slijm na verkoudheid, oogspoeling bij hooikoorts.
Inheemse geneeswijzen van Noord-Amerika+2
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 288
Cascara sagrada
Frangula purshiana (syn. Rhamnus purshiana)
Traditioneel toegeschreven
Laxerend, spijsverteringstonicum.
Inheemse geneeswijzen van Noord-Amerika+1
Let op
Zuid-Amerika · Kruid · № 162
Catuaba
Anemopaegma arvense / Erythroxylum catuaba
In Brazilië verkocht als opwekkend middel en afrodisiacum. Er is geen goed klinisch onderzoek; de samenstelling van producten varieert omdat verschillende bomen 'catuaba' heten.
Kruidenkennis van het Amazonegebied+1
Let op
Midden-Amerika en Caraïben · Kruid · № 161
Cayennepeper
Capsicum frutescens
Capsaïcine uit chilipepers wordt uitwendig gebruikt bij zenuwpijn en gewrichtspijn; hooggedoseerde capsaïcinepleisters zijn als medicijn erkend. Inwendig is het vooral een verwarmende specerij.
Maya-geneeskennis+6Volksgeloof
Let op
Europa · Paddenstoel · № 578
Chaga
Inonotus obliquus
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, adaptogeen, antioxidant; reguleert het immuunsysteem (ook bij auto-immuunziekten), verlaagt cholesterol, balanceert bloedsuiker, ontstekingsremmend.
Westerse kruidengeneeskunde
Let op
Azië · Kruid · № 290
Chinees goudscherm (chai hu)
Bupleurum chinense
Traditioneel toegeschreven
Energietonicum, leverstimulerend, verkoelend, antibacterieel, ontstekingsremmend, pijnstillend, galbevorderend, cholesterolverlagend.
Chinese geneeskundige tradities+3
Let op
Azië · Kruid · № 148
Chinees klokje (lian qiao)
Forsythia suspensa
De vruchten (lian qiao) zijn in de Chinese geneeskunde een 'verkoelend' kruid bij beginnende verkoudheid met keelpijn en koorts, en bij huidontstekingen. Er is weinig klinisch onderzoek naar lian qiao alleen.
Chinese geneeskundige tradities+3
Let op
Azië · Kruid · № 125
Chinese efedra (ma huang)
Ephedra sinica
Bevat efedrine, dat de luchtwegen verwijdt en het zenuwstelsel en hart stimuleert. Het is de oorsprong van moderne efedrine- en pseudo-efedrinemedicijnen. Als supplement is het gevaarlijk gebleken.
Chinese geneeskundige tradities+2
Let op
Azië · Kruid · № 304
Chinese gouddraad (huang lian)
Coptis chinensis
Traditioneel toegeschreven
Galbevorderend, antibacterieel, pijnstillend, kalmerend, ontstekingsremmend.
Chinese geneeskundige tradities+3
Let op
Azië · Kruid · № 137
Chinese rabarber
Rheum palmatum
De wortel (da huang) bevat anthrachinonen: een sterk laxeermiddel. In kleine hoeveelheden werkt het door de looistoffen juist stoppend. Het werkingsmechanisme is goed bekend.
Chinese geneeskundige tradities+4
Let op
Azië · Kruid · № 124
Chrysant
Chrysanthemum × morifolium
De bloemen (ju hua) worden in de Chinese geneeskunde gebruikt als 'verkoelend' middel bij verkoudheid met koorts, hoofdpijn en vermoeide, rode ogen. Klinisch bewijs is beperkt.
Chinese geneeskundige tradities+3
Let op
Europa · Kruid · № 225
Cichorei
Cichorium intybus
Traditioneel toegeschreven
Urinedrijvend, laxerend, versterkend.
Westerse kruidengeneeskunde+2
Let op
Europa · Kruid · № 233
Cipres
Cupressus sempervirens
Traditioneel toegeschreven
Antiseptisch, krampwerend, kalmerend, urinedrijvend.
Grieks-Romeinse geneeskunde+2Volksgeloof
Let op
Azië · Voeding · № 221
Citroen
Citrus limon
Traditioneel toegeschreven
Ontstekingsremmend, antihistaminisch, urinedrijvend, versterkt de aders.
Ayurveda+3Volksgeloof
Let op
Europa · Kruid · № 325
Citroenkruid
Artemisia abrotanum
Traditioneel toegeschreven
Ontwormend, antiseptisch, bitter, baarmoederstimulerend.
Westerse kruidengeneeskunde
Let op
Europa · Kruid · № 85
Citroenmelisse
Melissa officinalis
Traditioneel gebruikt bij onrust, slaapproblemen en een nerveuze maag; uitwendig bij koortslip. Kleine studies wijzen op een licht kalmerend effect, maar het bewijs is beperkt.
Klooster- en volkskennis+7Volksgeloof
Let op
Noord-Amerika · Mineraal · № 364
Colloïdaal zilver
Zilverdeeltjes in water. Er is geen bewijs dat colloïdaal zilver infecties, hiv of andere ziekten behandelt; het kan wel argyrie geven, een blijvende blauwgrijze verkleuring van huid en organen.
Westerse kruidengeneeskunde
Let op
Azië · Paddenstoel · № 147
Cordyceps
Ophiocordyceps sinensis (syn. Cordyceps sinensis)
Een schimmel die rupsen parasiteert. In de Tibetaanse en Chinese geneeskunde gebruikt bij vermoeidheid, longklachten en verminderd libido. Studies zijn klein en er is geen overtuigend bewijs.
Chinese geneeskundige tradities+2
Let op
Noord-Amerika · Kruid · № 579
Creosootstruik
Larrea divaricata
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, stimulerend, zuiverend, urinedrijvend; ontgift lever en lichaam, ontstekingsremmend, bij artritis, versterkt blaas en nieren, uitwendig bij aambeien, steenpuisten, doorligwonden en kneuzingen.
Westerse kruidengeneeskunde
Let op
Europa · Kruid · № 320
Daslook
Allium ursinum
Traditioneel toegeschreven
Antimicrobieel, bloedsuikerverlagend, verlaagt het cholesterol.
Westerse kruidengeneeskunde
Let op
Azië · Kruid · № 215
Dille
Anethum graveolens
Traditioneel toegeschreven
Windverdrijvend.
Ayurveda+4Volksgeloof