Maya, cacao en Caraïbische zee

Midden-Amerika en Caraïben

44 kruiden · 4 tradities

Van Mexico en het Mayagebied tot de eilanden van de Caraïben. Hier werden maïs, bonen, pompoen, cacao en vanille gedomesticeerd, en hier leven Maya-kennis, curanderismo en de kruidentradities van de eilanden naast elkaar.

Bekijk de kruiden

Kenmerkende planten

Geschiedenis en vandaag

Culturen en tradities

Tijdsaanduidingen verwijzen waar mogelijk naar bronnen of vastgelegde teksten. Veel mondelinge kennis is ouder dan haar eerste schriftelijke vermelding.

Yucatán, Guatemala en Belize

Maya-geneeskennis

Prekoloniale wortels; hedendaagse gemeenschappen

De Maya leven al duizenden jaren in het zuiden van Mexico, Guatemala, Belize en delen van Honduras en El Salvador. In de klassieke periode, ruwweg van 250 tot 900, bouwden ze steden als Tikal, Palenque en Copán, en ontwikkelden ze een schrift, een kalender en een rijke kennis van planten en het menselijk lichaam. Over hun geneeskunde in die tijd weten we vooral indirect: uit afbeeldingen, uit resten in aardewerk en uit wat later is opgeschreven. Na de Spaanse verovering in de zestiende eeuw werden de meeste Maya-boeken verbrand. Wat overbleef, mengde zich met Spaanse en katholieke invloeden. Toch leven de tradities voort. Er zijn nu meer dan zes miljoen Maya, die ongeveer dertig verschillende Maya-talen spreken. Hun geneeskunde verschilt per streek, taal en dorp.

Kruiden in deze traditie (13)

Mexico en het zuidwesten van de VS

Curanderismo

Inheemse en Spaans-katholieke wortels; levend in Latijns-Amerika en de VS

Curanderismo is de traditie van de curanderos en curanderas, traditionele genezers in Mexico, Midden-Amerika en het zuidwesten van de Verenigde Staten. De naam komt van het Spaanse curar, genezen. De traditie heeft meerdere wortels. De Azteken en andere Mesoamerikaanse volken hadden een uitgebreide geneeskunde, met kennis van honderden planten. De Spanjaarden brachten de Europese leer van de lichaamssappen mee, de katholieke heiligen en eigen kruiden als wijnruit. Daarnaast speelden Afrikaanse en Arabische invloeden mee, via Spanje en via de slavenhandel. Uit die mengeling ontstond in de koloniale tijd het curanderismo. In Texas werd Don Pedrito Jaramillo (1829–1907) een beroemde genezer, die duizenden mensen hielp. In Mexico werden Teresa Urrea, de "Heilige van Cabora", en El Niño Fidencio legendarisch.

Kruiden in deze traditie (22)

Een vrouw giet cacao van hoog over om hem te laten schuimen; Codex Tudela, 16e eeuw.

Mesoamerika, van Zuid-Mexico tot Honduras

Cacao in Mesoamerika

Cacaodranken aantoonbaar vanaf ca. 1900 v.Chr.

Cacao is ouder dan de beschavingen die hem beroemd maakten. De plant werd minstens 5300 jaar geleden gedomesticeerd door de Mayo-Chinchipe-cultuur in het huidige Ecuador, en kwam later in Mesoamerika terecht. Aardewerk uit Chiapas en Veracruz, uit ongeveer 1900 tot 1750 v.Chr., bevat resten van cacaodranken. De Olmeken, de Maya en de Azteken maakten van cacao een drank die de elite dronk bij feesten en ceremonies. Op Maya-vazen staat het woord kakaw in hiërogliefen. Bij de Azteken waren cacaobonen zo waardevol dat ze als betaalmiddel dienden. In de zestiende eeuw kwamen de Spanjaarden met cacao in aanraking. Ze voegden suiker toe, en via Spanje veroverde chocolade in de zeventiende eeuw Europa.

Kruiden in deze traditie (8)

Antillen

Kruidenkennis van de Caraïben

Taíno-wortels; Afrikaanse en Europese invloeden sinds de 16e eeuw

Lang voor 1492 woonden de Taíno, de Kalinago en andere inheemse volken op de eilanden van de Caraïben. Ze kenden de planten van hun eilanden en gebruikten ze als voedsel, medicijn en bij ceremonies. Het woord tabak komt via het Spaans uit hun taal; de Taíno gebruikten tabak onder meer bij rituelen. Na de Spaanse verovering stierven de meeste Taíno aan geweld, dwangarbeid en nieuwe ziekten. Een deel van hun kennis leefde voort in de families en dorpen die volgden. Vanaf de zestiende eeuw werden honderdduizenden Afrikanen tot slaaf gemaakt en naar de plantages op de eilanden gebracht. Zij namen hun eigen kennis van planten mee en leerden de planten van hun nieuwe omgeving kennen. Uit die menging van inheemse, Afrikaanse, Europese en later ook Indiase en Chinese kennis groeide de kruidengeneeskunde die je nu op de eilanden vindt. Op de Engelstalige eilanden heet die bush medicine en bush tea, op Curaçao, Aruba en Bonaire rèmedi di tera.

Kruiden in deze traditie (13)

Uit de keuken

Recepten uit Midden-Amerika en Caraïben

Alle recepten (2) →

Kruiden uit Midden-Amerika en Caraïben

Doorzoek kruiden, specerijen en andere natuurlijke ingrediënten op naam, toepassing of tag. Traditioneel gebruik is cultuurhistorische informatie en geen vervanging voor medisch advies.

Let op
Voeding · № 818
Achiote
Bixa orellana
De rode zaden worden als kleurstof en specerij gebruikt; traditioneel ook als middel.
Maya-geneeskennis+4
Let op
Kruid · № 347
Afrikaantje
Tagetes erecta
Traditioneel toegeschreven
Remt talg bij vette huid, kalmeert en voorkomt uitdroging bij droge huid, hydrateert en houdt rimpels op afstand bij gecombineerde huid; spiritueel symbool van innerlijk vuur.
Curanderismo+1
Let op
Kruid · № 374
Amarant
Amaranthus spp.
Traditioneel toegeschreven
Bloemen, blad en wortel sterk antiseptisch; wondgenezing.
Volksmagie en kruidenmagieVolksgeloof
Let op
Voeding · № 166
Avocado
Persea americana
Vrucht rijk aan enkelvoudig onverzadigde vetten, vezels en kalium; past in een voedingspatroon dat gunstig is voor het cholesterol. Avocado-olie wordt in huidverzorging gebruikt.
Maya-geneeskennis+4Volksgeloof
Let op
Voeding · № 265
Bonen
Phaseolus vulgaris
Een eiwit- en vezelrijke peulvrucht. Rauwe of onvoldoende gekookte bonen bevatten het giftige fasine; goed koken is nodig. Bonen zijn verder vooral voedsel, geen geneesmiddel.
Maya-geneeskennis+3Volksgeloof
Let op
Voeding · № 30
Cacao
Theobroma cacao
De zaden zijn de basis van cacao en chocolade en bevatten theobromine en wat cafeïne. Gezondheidsclaims maken van cacao geen behandeling.
Maya-geneeskennis+2
Let op
Anders · № 392
Candelilla
Euphorbia antisyphilitica
Traditioneel toegeschreven
Plantaardige was die de balsem stevig maakt.
Let op
Kruid · № 161
Cayennepeper
Capsicum frutescens
Capsaïcine uit chilipepers wordt uitwendig gebruikt bij zenuwpijn en gewrichtspijn; hooggedoseerde capsaïcinepleisters zijn als medicijn erkend. Inwendig is het vooral een verwarmende specerij.
Maya-geneeskennis+6Volksgeloof
Let op
Voeding · № 825
Chaya
Cnidoscolus aconitifolius
Voedzame bladgroente van de Maya.
Maya-geneeskennis
Let op
Anders · № 817
Copal
Protium copal
Hars van tropische bomen, die als wierook wordt gebrand bij ceremonies.
Maya-geneeskennis+1
Let op
Kruid · № 928
Damiana
Turnera diffusa
Kleine, houtige struik met kleine, sterk geurende bladeren en gele bloemen. Bevat flavonoïden zoals apigenine en acacetine, terpenen en een kleine hoeveelheid blauwzuurglycosiden. Geldt als licht kalmerend en opbeurend; welke stoffen daarvoor zorgen, is niet bekend.
Curanderismo
Let op
Kruid · № 481
Doornappel
Datura metel
Traditioneel toegeschreven
Verdovend, pijnstillend, krampwerend (zoals belladonna); kompres bij reumatische zwellingen, lumbago, ischias, zenuwpijn, pijnlijke gezwellen; bladeren en zaden bij astma en kinkhoest; smeersel bij pijnlijke menstruatie.
Ayurveda+1
Let op
Kruid · № 460
Epazote
Dysphania ambrosioides (syn. Chenopodium ambrosioides)
Sterk geurend keukenkruid dat traditioneel tegen darmwormen en winderigheid wordt gebruikt. De etherische olie bevat ascaridol, dat wormen doodt maar ook voor mensen giftig is.
Curanderismo+3
Let op
Kruid · № 820
Estafiate
Artemisia ludoviciana
Bitter, aromatisch kruid dat in Mexico bij buikpijn en spijsverteringsklachten wordt gebruikt.
Curanderismo+1
Let op
Kruid · № 462
Fluweelblad
Cissampelos pareira
Traditioneel toegeschreven
Licht maagversterkend, bitter tonicum, urinedrijvend, steenoplossend, samentrekkend; bij darmklachten, indigestie, diarree, verzakte baarmoeder, inwendige ontstekingen, urinewegziekten, bloedzuiverend bij huidziekten.
Kruidenkennis van de Caraïben+1
Let op
Voeding · № 257
Grapefruit
Citrus × paradisi
Een vitamine C-rijke citrusvrucht. Grapefruit en grapefruitsap remmen enzymen die veel geneesmiddelen afbreken. De etherische olie wordt gebruikt in huid- en haarproducten, maar effecten op cellulitis of haargroei zijn niet aangetoond.
Westerse kruidengeneeskunde
Let op
Kruid · № 309
Jamaicaanse kornoelje
Piscidia piscipula
Traditioneel toegeschreven
Kalmerend, pijnstillend.
Westerse kruidengeneeskunde
Let op
Kruid · № 514
Japanse winde
Ipomoea nil
Traditioneel toegeschreven
Sterk laxerend, ontwormend; bij obstipatie, vervanger van jalapwortel.
Ayurveda+2
Let op
Voeding · № 416
Kaneelappel
Annona squamosa
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, versterkend, ontwormend, laxerend, urinedrijvend, insectendodend; onrijpe vrucht bij diarree en dysenterie, bladeren bij niet-genezende zweren en flauwvallen, zaadpoeder tegen luizen.
Ayurveda
Let op
Kruid · № 455
Koffiecassia
Cassia occidentalis
Traditioneel toegeschreven
Laxerend, koortsverlagend, urinedrijvend, koortswerend; wortel als tegengif en bij koorts en zenuwpijn, krampen bij hysterie, winderigheid; zaden bij hoest en kinkhoest.
Kruidenkennis van de Caraïben+1
Let op
Kruid · № 583
Koningin van de nacht
Selenicereus grandiflorus
Traditioneel toegeschreven
Versterkend, ontspannend; versterkt de hartspier en hartfunctie (ook bij ouderen), verlicht beklemming op de borst en ademhalingsbeperking.
Westerse kruidengeneeskunde
Let op
Kruid · № 319
Kwassiehout
Picrasma excelsa
Traditioneel toegeschreven
Ontwormend, bitter.
Kruidenkennis van de Caraïben+1
Let op
Voeding · № 266
Maïs
Zea mays
Traditioneel toegeschreven
Urinedrijvend, heelt het slijmvlies van de urinewegen, versterkend, verzachtend.
Maya-geneeskennis+7Volksgeloof
Let op
Kruid · № 420
Mexicaanse stekelpapaver
Argemone mexicana
Traditioneel toegeschreven
Wortel urinedrijvend, zuiverend, pijnstillend, slaapverwekkend; zaden laxerend, braakopwekkend, slijmoplossend; bij oedeem, geelzucht, huidziekten, wratten, schurft, gonorroe, lintworm, hoest en astma.
Curanderismo+1
Let op
Kruid · № 906
Ololiuqui
Ipomoea corymbosa (syn. Turbina corymbosa, Rivea corymbosa)
Houtige winde met witte bloemen. De kleine, ronde zaden bevatten ergine (LSA) en verwante ergoline-alkaloïden, chemisch verwant aan LSD. Ze geven een bedwelming met visioenen, vaak met misselijkheid en loomheid.
Curanderismo
Let op
Voeding · № 452
Papaja
Carica papaya
Traditioneel toegeschreven
Spijsverteringsbevorderend, ontwormend, maagversterkend, menstruatiebevorderend; rijpe vrucht licht laxerend; bladeren tegen amoebendysenterie en koorts; zaden tegen spoelwormen; melkbevorderend; onrijpe vrucht abortief.
Kruidenkennis van de Caraïben+2
Let op
Kruid · № 391
Pijlwortel
Maranta arundinacea
Traditioneel toegeschreven
Neemt vocht op.
Let op
Kruid · № 212
Piment
Pimenta dioica
De gedroogde bessen bevatten eugenol, net als kruidnagel, en geven een warme smaak. In de Caribische volksgeneeskunde worden ze bij buikpijn en winderigheid gebruikt; onderzoek ontbreekt.
Maya-geneeskennis+3Volksgeloof
Let op
Kruid · № 822
Pirul
Schinus molle
Boom met aromatische bladeren en roze besjes, gebruikt bij reinigingsrituelen en als volksmiddel.
Curanderismo+2
Let op
Kruid · № 167
Pokhout
Guaiacum officinale
Hars en hout werden gebruikt bij reumatische klachten en jicht; guajakhars dient nog in de guajaktest op bloed in de ontlasting. Er is geen modern bewijs voor de klassieke toepassingen.
Kruidenkennis van de Caraïben+1
Let op
Voeding · № 263
Pompoen
Cucurbita moschata
Traditioneel toegeschreven
Hartverwarmend en voedend voor lichaam, geest en ziel; goed voor huid en haar.
Maya-geneeskennis+6Volksgeloof
Let op
Kruid · № 905
Salvia divinorum
Salvia divinorum
Saliesoort met grote bladeren die salvinorine A bevatten, een zeer sterke stof die op de kappa-opioïdreceptor werkt. Geeft kortdurende, vaak heftige veranderingen van waarneming en het gevoel uit het lichaam te treden.
Curanderismo
Let op
Kruid · № 369
Sarsaparilla
Smilax spp. (o.a. Smilax ornata)
De wortel bevat saponinen en werd lang verkocht als 'bloedzuiverend' middel en bij huidaandoeningen. Er is geen bewijs dat sarsaparilla herpes, syfilis of andere infecties behandelt.
Curanderismo+2
Let op
Kruid · № 923
Sinicuichi
Heimia salicifolia
Struik uit de kattenstaartfamilie met smalle bladeren en gele bloemen. Bevat vertine (cryogenine), lyfoline en lythrine. Zou een lichte duizeligheid geven, een gele tint over wat men ziet en het gevoel dat geluiden van ver komen.
Curanderismo
Let op
Kruid · № 849
Sopropo
Momordica charantia
Bittere klimplant waarvan vrucht, blad en ranken worden gebruikt. In de volksgeneeskunde vooral om de bloedsuiker te verlagen; onderzoek laat hooguit een klein effect zien.
Kruidenkennis van de Caraïben
Let op
Kruid · № 456
Stinkende cassia
Cassia tora
Traditioneel toegeschreven
Mild laxerend, zuiverend; darmklachten en koorts bij doorkomende tanden, kompres bij jicht, ischias en gewrichtspijn; zaden bij ringworm, schurft en eczeem; wortel bij slangenbeten.
Ayurveda+1