Traditie in Azië
Wortels in de Grieks-Romeinse oudheid; uitgewerkt in de islamitische wereld vanaf de 9e eeuw
Unani komt van het Arabische en Perzische woord Yunani, "Grieks". De traditie bouwt voort op de Griekse geneeskunde van Hippocrates en Galenus, die in de islamitische wereld werd vertaald, bewaard en sterk uitgebreid.
Vanaf de negende eeuw vertaalden geleerden in Bagdad Griekse medische werken in het Arabisch. Perzische en Arabische artsen zoals ar-Razi (865–925) en Ibn Sina (980–1037) bouwden er een rijk systeem op. Ibn Sina's Canon van de geneeskunde werd eeuwenlang in de islamitische wereld en in Europa bestudeerd.
Vanaf de dertiende eeuw kwam Unani met het Sultanaat van Delhi en later de Mogolkeizers naar Zuid-Azië, waar het opbloeide. Na de Britse overheersing zetten artsen als Hakim Ajmal Khan (1868–1927) zich in om de traditie te behouden. Hij stichtte in 1916 het Tibbia College in Delhi.
Unani gaat uit van vier lichaamssappen: bloed (dam), slijm (balgham), gele gal (safra) en zwarte gal (sauda). Hun verhouding bepaalt iemands temperament, mizaj, dat warm, koud, droog of vochtig is.
Gezondheid is het evenwicht van de sappen, en ziekte is een verstoring ervan. Het lichaam heeft een eigen genezende kracht, tabiyat, die de arts moet ondersteunen.
Zes "noodzakelijke factoren" bepalen de gezondheid: lucht, eten en drinken, beweging en rust, slapen en waken, opnemen en uitscheiden, en emoties. Een goede leefstijl is daarom de basis van de behandeling.
Een Unani-arts heet hakim. Eeuwenlang ging de kennis van meester op leerling, vaak binnen families van hakims.
Een Unani-arts behandelt op vier manieren: met leefstijl en regime (ilaj bil tadbeer), zoals cupping, aderlaten met bloedzuigers, massage en baden; met voeding (ilaj bil ghiza); met middelen (ilaj bil dawa); en in uitzonderlijke gevallen met chirurgie.
Tegenwoordig leiden universiteiten in India op tot Bachelor of Unani Medicine and Surgery (BUMS). Unani valt in India onder het ministerie van AYUSH.
De Canon van de geneeskunde van Ibn Sina, voltooid rond 1025, is het belangrijkste werk. Het telt vijf boeken, over de grondbeginselen, de middelen, ziekten per lichaamsdeel, algemene ziekten en samengestelde middelen.
Ar-Razi schreef onder meer het Kitab al-Hawi, een grote verzameling klinische waarnemingen, en een beroemde verhandeling over pokken en mazelen.
In Zuid-Azië schreven hakims eigen werken in het Perzisch en Urdu.
Unani wordt vooral in India, Pakistan en Bangladesh beoefend, met eigen ziekenhuizen, klinieken en apotheken. In India is het een erkend zorgsysteem naast de reguliere geneeskunde.
Een bekend bedrijf is Hamdard, in 1906 in Delhi gesticht door Hakim Hafiz Abdul Majeed. Het maakt onder meer de rozensiroop Rooh Afza, die in Zuid-Azië veel wordt gedronken, vooral tijdens de ramadan.
Cupping, hijama, beleeft ook buiten Zuid-Azië een opleving, onder meer onder moslims in Europa.
De Unani-apotheek is rijk aan planten uit het Midden-Oosten en Zuid-Azië. Zwarte komijn (kalonji) wordt hoog gewaardeerd. Saffraan, roos, senna en zoethout zijn belangrijke middelen.
Ook kaneel, granaatappel en fenegriek worden veel gebruikt. Middelen worden vaak bereid als siroop (sharbat), jam (majoon) of afkooksel.
Elk middel heeft volgens de leer een eigen temperament, warm of koud, droog of vochtig, en wordt gekozen om het temperament van de patiënt in evenwicht te brengen.
Unani is een geleerde traditie die moslims, hindoes en anderen in Zuid-Azië samen hebben gevormd. Ze laat zien hoe kennis tussen culturen reist.
Sommige Unani-middelen bevatten metalen of mineralen. Cupping met snijden (natte cupping) moet hygiënisch gebeuren. Overleg met een arts.
Uit de keuken
Miansari66 · CC0AziëGulkand, confituur van rozenblaadjesRozenblaadjes en suiker die samen in de zon rijpen tot een geurige, zoete pasta.Warme dagenRoos en rozenbottelEen pot van ca. 300 g · 30 minuten, plus 2–3 weken rijpen
MRG90 · CC BY-SA 4.0AziëSekanjabin, munt-azijnsiroopEen Iraanse zomerdrank: siroop van honing of suiker en azijn, met munt, aangelengd met ijskoud water.Warme dagenMuntSiroop voor ca. 12 glazen · 30 minutenRegister
Let opAzië · Kruid · № 442
Bombax ceiba
Traditioneel toegeschreven
Gom samentrekkend en bloedstelpend; wortel en schors verzachtend, urinedrijvend, lustopwekkend; bij abnormaal baarmoederbloeden, diarree, dysenterie, bloed ophoesten, zware menstruatie, blaas- en nierstenen, steenpuisten, jeuk.
Let opAzië · Kruid · № 346
Pterocarpus santalinus
Traditioneel toegeschreven
Koortswerend, koortsverlagend, lustopwekkend, samentrekkend, bitter, verkoelend, zweetdrijvend, ontwormend; bij chronische dysenterie, bloedende aambeien, galklachten, huidziekten.
Let opEuropa · Kruid · № 89
Rosa spp.
Rozenbottels zijn rijk aan vitamine C; een poeder ervan is onderzocht bij artrose, met bescheiden resultaten. Rozenwater en -olie worden in huidverzorging en als geur gebruikt.
Let opAzië · Kruid · № 426
Asparagus adscendens
Traditioneel toegeschreven
Voedend, versterkend, melkbevorderend, verzachtend, verkoelend; bij zaadverlies, chronische witte vloed, diarree, dysenterie, algemene zwakte, impotentie.
Let opAzië · Kruid · № 345
Crocus sativus
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, lustopwekkend, maagversterkend, pijnstillend, krampwerend, kalmerend, menstruatiebevorderend; bij uitblijvende menstruatie, koorts, hysterie, melancholie, witte vloed, aambeien; pasta bij kneuzingen, zenuw- en reumapijn.
Let opAzië · Kruid · № 140
Santalum album
In de Ayurveda als 'verkoelend' middel bij huidirritatie en urinewegklachten gebruikt; de olie wordt in aromatherapie gebruikt. Klinisch bewijs is beperkt.
Let opAzië · Kruid · № 507
Helicteres isora
Traditioneel toegeschreven
Slijmoplossend, verzachtend, licht samentrekkend, maagversterkend; bij koliek, winderigheid, diarree, chronische dysenterie, diabetes, oorontsteking, slangenbeten.
Let opAzië · Kruid · № 470
Cordia myxa
Traditioneel toegeschreven
Vrucht verzachtend, slijmoplossend, urinedrijvend, licht laxerend; schors licht samentrekkend en versterkend; bij hoest en borstziekten, galklachten, buikkrampen, indigestie, koorts, zweren, slangenbeten.
Let opAfrika · Kruid · № 117
Senna alexandrina
Blad en peulen bevatten sennosiden: een prikkelend laxeermiddel dat bij kortdurende verstopping werkt. Het is opgenomen in moderne vrij verkrijgbare laxeermiddelen.
Let opAzië · Kruid · № 122
Asparagus racemosus
In de Ayurveda een belangrijk verjongend middel voor vrouwen en gebruikt bij borstvoeding en maagklachten. Studies zijn klein en van wisselende kwaliteit.
Let opAfrika · Voeding · № 560
Tamarindus indica
Traditioneel toegeschreven
Rijpe vrucht zuur, verkoelend, windverdrijvend, laxerend, tegen scheurbuik, galafdrijvend; bij ontstoken zwellingen, galbraken, bindvliesontsteking (bloemen), bloedende aambeien, keelklachten, zweren, verlamming (schors), gonorroe (as).
Let opAfrika · Kruid · № 549
Salvadora persica
Traditioneel toegeschreven
Windverdrijvend, urinedrijvend, ontstoppend; bladeren bij reuma, scheurbuik, pijnlijke gezwellen, aambeien, astma en hoest; bloemolie bij winderigheid, slijm, wormen, lepra, gonorroe, hoofdpijn en reumapijn.
Let opAzië · Voeding · № 240
Allium cepa
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, urinedrijvend, slijmoplossend, huidprikkelend, lustopwekkend, antiseptisch; bij hoest, aambeien, geelzucht, indigestie, insectenbeten, steenpuisten, wonden, wintertenen en pijnlijke gewrichten.
Let opAzië · Kruid · № 515
Justicia adhatoda
Traditioneel toegeschreven
Slijmoplossend, urinedrijvend, krampwerend, zuiverend, bronchusverwijdend; bekend Ayurvedisch middel bij bronchitis, astma, hoest, koorts, geelzucht en tuberculose; wortel bij malaria, difterie en gonorroe.
Let opAzië · Kruid · № 403
Adiantum philippense
Traditioneel toegeschreven
Koortswerend, urinedrijvend, zuiverend, ontwormend, verkoelend; bij hoest en luchtwegklachten, koorts, lepra, wondroos.
Let opAzië · Kruid · № 489
Embelia ribes
Traditioneel toegeschreven
Windverdrijvend, ontwormend, stimulerend, zuiverend; tegen darmwormen, ringworm en huidziekten, hoofdpijn, keelpijn en mondzweren, schorspasta bij longontsteking.
Let opAzië · Voeding · № 801
Ficus carica
Traditioneel toegeschreven
Gedroogde vijgen maken Chinese soepen van nature zoet, zoals de waterkers-spareribsoep en de achtschattensoep; ze worden gezien als bevochtigend voor long en darm.
Let opAfrika · Kruid · № 373
Boswellia sacra
De hars wordt vooral als wierook en geurstof gebruikt. Extracten van verwante Boswellia-soorten zijn onderzocht bij artrose, met bescheiden en wisselende resultaten.
Let opAfrika · Kruid · № 547
Ricinus communis
Traditioneel toegeschreven
Olie mild laxerend; bladsap braakopwekkend bij vergiftiging, bladafkooksel laxerend, melk- en menstruatiebevorderend; kompres op steenpuisten en zwellingen, bij winderigheid bij kinderen; wortelafkooksel bij lumbago, reuma en ischias.
Let opAzië · Kruid · № 478
Curcuma zedoaria
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, windverdrijvend, slijmoplossend, verzachtend, urinedrijvend, huidprikkelend, bloedzuiverend.
Let opAzië · Kruid · № 18
Glycyrrhiza glabra
Wortel met een lange geschiedenis in diverse traditionele geneeswijzen; klinisch bewijs voor de meeste toepassingen is onvoldoende.
Let opAzië · Kruid · № 411
Amomum subulatum
Traditioneel toegeschreven
Maagversterkend, windverdrijvend, hartstimulerend, slijmoplossend; bij spijsverteringsklachten, leverstuwing, tand- en tandvleesklachten, nierstenen (met meloenzaad), ontstoken oogleden; smaakmaker.
Let opAzië · Kruid · № 363
Nigella sativa
Traditioneel toegeschreven
Aromatisch, urine- en zweetdrijvend, galafdrijvend, maagversterkend, stimulerend, windverdrijvend, ontwormend, menstruatie- en melkbevorderend, antibacterieel.
Let opEuropa · Kruid · № 554
Solanum nigrum
Traditioneel toegeschreven
Zuiverend, kalmerend, zweet- en urinedrijvend, slijmoplossend; bij oedeem, chronisch vergrote lever, geelzucht, chronische huidziekten, bloed ophoesten, aambeien, nier- en blaasontsteking, gonorroe, oogziekten; pijnstillende wassing.
Let opAzië · Kruid · № 135
Piper nigrum
Belangrijke verwarmende specerijen in de Ayurveda, gebruikt bij een trage spijsvertering en verkoudheid. Piperine uit peper verhoogt de opname van sommige stoffen in het lichaam, zoals curcumine.