Lāʻau lapaʻau op Hawaï

Lāʻau lapaʻau is de traditionele plantengeneeskunde van de inheemse Hawaïanen. De Polynesische zeevaarders die Hawaï bevolkten, brachten in hun kano's planten mee die ze nodig hadden: de "kanoplanten", zoals ʻawa, kukui, noni, ʻōlena en kī.

De genezers, kahuna lāʻau lapaʻau, werden tientallen jaren opgeleid. Ze kenden de planten, de gebeden en de diagnose, en hadden een hoge status.

Na de komst van westerse missionarissen in 1820 en de verspreiding van het christendom werd de traditionele geneeskunde onderdrukt. De wetten van Hawaï bestraften kahuna die genezing beoefenden met boetes of gevangenisstraf; alleen lomilomi, massage, bleef toegestaan. Pas in 1988 erkende het Amerikaanse Congres lāʻau lapaʻau in de Native Hawaiian Health Care Act.

Volgens de Hawaïaanse traditie ontstaat ziekte door verlies van mana, levenskracht, of van pono, het juiste evenwicht en de juiste verhoudingen. Een conflict in de familie of het schenden van een taboe kan iemand ziek maken.

Daarom is genezing meer dan een kruid geven. Gebed (pule) en zang (oli) horen erbij. Ook hoʻoponopono, het herstellen van relaties in de familie door gesprek, vergeving en verzoening, is een belangrijk onderdeel van de zorg.

De natuur, het land en de oceaan worden als heilig en levend gezien. Wie een plant plukt, vraagt toestemming en neemt alleen wat nodig is.

Een leerling leerde jarenlang bij een kahuna: de planten herkennen, ze verzamelen op het juiste moment, ze bereiden en de juiste gebeden uitspreken. Kennis ging vaak binnen families.

Een bekende kahuna in de twintigste eeuw was Papa Henry Auwae (1906–2000), die veel heeft gedaan om de kennis door te geven aan een nieuwe generatie.

Na 1988 kregen raden van ouderen in de Hawaïaanse gemeenschappen een rol bij het erkennen van traditionele genezers.

Een belangrijk vroeg boek is Hawaiian Herbs of Medicinal Value uit 1922, van D.M. Kaaiakamanu en J.K. Akina.

De Hawaïaanse geleerde Mary Kawena Pukui (1895–1986) schreef over taal, cultuur en traditie, onder meer in Nānā I Ke Kumu uit 1972, over Hawaïaanse begrippen van gezondheid en familie, waaronder hoʻoponopono.

De Native Hawaiian Health Care Act van 1988 erkent lāʻau lapaʻau officieel als traditionele geneeskunde.

Lāʻau lapaʻau beleeft een opleving, als onderdeel van een bredere Hawaïaanse culturele renaissance. Er zijn workshops, cursussen en klinieken.

Sommige zorginstellingen voor inheemse Hawaïanen werken met traditionele genezers samen.

Noni is wereldwijd bekend geworden als sap, al is het wetenschappelijk bewijs voor de gezondheidsclaims beperkt.

De kanoplanten vormen de kern van de Hawaïaanse apotheek. Noni werd gebruikt voor wonden, kneuzingen en als tonicum. Kukui leverde olie voor de huid en de nootjes werden als laxeermiddel gebruikt. ʻŌlena, kurkuma, diende bij oor- en neusklachten.

ʻAwa werd gebruikt bij ceremonies en om te ontspannen. De bladeren van de kī (ti) dienden bij koorts en om voedsel in te pakken. Māmaki wordt als thee gedronken.

Ook inheemse planten, die er al voor de mens groeiden, werden gebruikt.

Lāʻau lapaʻau is verbonden met de Hawaïaanse spiritualiteit en met de strijd van inheemse Hawaïanen voor hun cultuur en land.

Sommige planten, zoals de nootjes van kukui, zijn in grote hoeveelheden giftig. ʻAwa kan de lever belasten. Overleg met een arts.