Kava in Pacific eilandtradities

Kava (Piper methysticum) is een struik uit de peperfamilie, waarvan de wortel een licht verdovende drank geeft. De plant werd waarschijnlijk duizenden jaren geleden in Vanuatu gedomesticeerd en verspreidde zich met de Polynesische en Melanesische zeevaarders over de Stille Oceaan.

Kava is diep verweven met de culturen van Fiji, Samoa, Tonga, Vanuatu, Hawaï en andere eilanden. De drank heeft vele namen: yaqona in Fiji, ʻava in Samoa, ʻawa op Hawaï.

Europeanen leerden kava kennen tijdens de reizen van James Cook in de achttiende eeuw. De naturalist Georg Forster gaf de plant in 1786 haar wetenschappelijke naam, die "bedwelmende peper" betekent.

Kava is in de eerste plaats een drank van ontmoeting, respect en verbondenheid. Een kavaceremonie bevestigt rang en relaties, verwelkomt gasten, sluit vrede en markeert belangrijke momenten.

In Fiji brengt een bezoeker bij aankomst in een dorp kava als gift, de sevusevu, om welkom te worden geheten. In Samoa en Tonga is de ʻava-ceremonie een plechtig ritueel, met vaste rollen, woorden en volgorde van drinken.

Kava verbindt mensen met hun voorouders en met elkaar. Het drinken gebeurt rustig, in gesprek, en de drank geeft een kalm, ontspannen gevoel zonder dronkenschap.

Kennis over kava zit in de gemeenschap: hoe je de plant teelt, wanneer je oogst, hoe je de drank bereidt en welke woorden en gebaren bij de ceremonie horen.

In Vanuatu is de nakamal de plek waar mannen kava drinken. Er zijn tientallen variëteiten, en boeren kennen hun eigenschappen precies.

Vanuatu regelt sinds de Kava Act van 2002 dat alleen de "edele" variëteiten worden verkocht en uitgevoerd. Die geven een prettiger werking en minder bijwerkingen dan de zogenoemde tudei-kava.

De kennis is mondeling. Belangrijke beschrijvingen van buitenaf komen uit de reisverslagen van James Cook en Georg Forster in de achttiende eeuw.

Een standaardwerk is Kava: The Pacific Drug van Vincent Lebot, Mark Merlin en Lamont Lindstrom uit 1992, over de botanie, geschiedenis en cultuur van kava.

De Kava Act van Vanuatu uit 2002 is een belangrijk voorbeeld van hoe een land zijn eigen plant beschermt.

Kava wordt in de Stille Oceaan nog dagelijks gedronken, bij ceremonies en informeel. Het is een belangrijk exportproduct voor Vanuatu, Fiji en andere landen.

In 2002 verbood Duitsland kava na meldingen van leverschade bij gebruik van kava-extracten. In 2014 vernietigde een Duitse rechter dat verbod. Onderzoekers denken dat de problemen vooral kwamen door het gebruik van de verkeerde variëteiten en delen van de plant.

In de Verenigde Staten en Australië zijn kavabars ontstaan, en ook in Nederland is kava te koop.

Kava wordt gekweekt uit stekken, niet uit zaad. Na enkele jaren wordt de wortel geoogst.

De wortel wordt fijngestampt of gemalen, vroeger ook gekauwd, en met water gemengd en gezeefd. De werkzame stoffen heten kavalactonen.

Alleen de wortel wordt gebruikt. Bladeren en stengels bevatten andere stoffen en horen niet in de drank.

Kava is een heilige en sociale drank. Neem deel met respect als je wordt uitgenodigd, en volg de gebruiken van je gastheer.

Kava kan bij veel gebruik leverschade, huidklachten en vermoeidheid geven. Combineer het niet met alcohol, slaapmiddelen of andere medicijnen, en gebruik het niet bij leverziekte, zwangerschap of borstvoeding.