- Gebied
- Europa
- Oorsprong
- Gematigd Europa en Azië; verwilderd in Noord-Amerika. Arctium lappa
- Engelse naam
- Burdock
Europa · Kruid · № 62
Arctium lappa
Kruid · Europa
Grote klit
Arctium lappa
De wortel gold in Europa als 'bloedzuiverend' kruid bij huidproblemen zoals eczeem en acne; het zaad wordt in de Chinese geneeskunde bij keelpijn gebruikt. Klinisch bewijs is zwak.
Veiligheid en aandachtspunten
Kan allergie geven bij gevoeligheid voor composieten. Wildpluk is riskant: de wortel lijkt op die van de giftige wolfskers.
Waarschuwingen per traditie (4)
- Westerse kruiden in de Chinese geneeskunde: Over het algemeen veilig. Door de naar buiten drijvende werking kan uitslag in het begin tijdelijk toenemen. Werkt drogend, dus bij yin-tekort in een formule gebruiken. Leverziekte en geelzucht altijd medisch laten behandelen.
- Chinese materia medica: Niet bij diarree.
- Geneeskunde van de Haudenosaunee (Irokezen): Overleg bij zwangerschap.
- Cherokee-geneeskunde (Tsalagi): Niet bij zwangerschap of allergie voor composieten.
Bereiding
De wortel wordt als groente gekookt of als afkooksel gebruikt; het zaad als afkooksel. Hier staat geen dosering.
Gebruik in tradities
In Japan en Korea is de wortel (gobō) een gewone groente. De traditionele Chinese geneeskunde gebruikt het zaad (niu bang zi). Ody beschrijft beide tradities naast elkaar.
Toepassingen
Gebruik per traditie
Zo beschrijven verschillende kruidentradities dit kruid. Hoeveelheden zijn traditionele richtlijnen die op duidelijke fouten zijn gecontroleerd; ze zijn geen medisch advies. Bij giftige planten staat bewust geen dosering.
Kruidengeneeskunde wereldwijd
Toegeschreven werking
Zuiverend, licht laxerend, urine- en zweetdrijvend, antireumatisch, antiseptisch; blad licht laxerend; zaden koortsverlagend, ontstekingsremmend, antibacterieel, bloedsuikerverlagend; ontgiftend bij huidziekten.
Bereiding en hoeveelheid
Wortelafkooksel bij steenpuisten, schilferend eczeem, acne en schimmelinfecties; tinctuur bij artritis, spijsverteringsklachten en nierstenen; bladthee voor de maaltijd; bladkompres en olie bij kneuzingen en spataderzweren; zaadafkooksel bij koortsige verkoudheid.
Westerse kruidengeneeskunde
Toegeschreven werking
Zuiverend, versterkend, urinedrijvend, zweetdrijvend, galbevorderend; leverversterkend, bloedzuiverend, bij huiduitslag en hormonale huidproblemen, verbetert lever- en galfunctie.
Bereiding en hoeveelheid
Afkooksel van de wortel: 1–2 tl per kop, 10–12 min, 1–3 koppen per dag; tinctuur 10–30 druppels 1–3x per dag.
Westerse kruiden in de Chinese geneeskunde
- Aard en smaak
- bitter, licht scherp, koel
- Meridianen
- lever, nier, blaas, maag
Toegeschreven werking
Koelt hitte en bloed en verspreidt wind: huidziekten en uitslag zoals psoriasis, eczeem en chronische eruptie; drijft de ziekteprikkel zachtjes naar buiten. Koelt de lever bij leverhitte (zoals bij geelzucht en hepatitis) en laat stagnatie stromen, bijvoorbeeld bij borstontsteking. Voert vochtige hitte via de urine af bij huidproblemen, gezwollen lymfeklieren, lymfoedeem, pijnlijk plassen en jicht. Koelt vuur door yin-tekort (droge ontlasting, donkere urine, droge keel 's nachts, onrust). Klit is tegelijk een voedzame groente (gobo).
Bereiding en hoeveelheid
6–15 g wortel als afkooksel, 2–6 ml tinctuur (van verse of gedroogde wortel) of 1–4 g poederextract. Neem bij yin-tekort liever een afkooksel dan een tinctuur, omdat alcohol verwarmt. Goede gedroogde wortel is donker van buiten en wit van binnen; spinragachtige draadjes in gesneden wortel zijn het vlezige hart en geen ongedierte.
Combinaties
- Met paardenbloem en mahoniewortel bij leverhitte en vochtige hitte in lever en galblaas
- Met sarsaparilla en krulzuring bij acute uitslag, psoriasis en eczeem
- Met monnikspeper en mahoniewortel bij acne bij tieners
- Met heemstwortel bij hitte door yin-tekort
- Met coix, Chinees glidkruid, helmkruid en ocotillo als aanvulling op de formule er miao san bij vochtige hitte onderin met gezwollen lymfeklieren, donkere schaarse urine en chronische diarree met slijm
Let op: Over het algemeen veilig. Door de naar buiten drijvende werking kan uitslag in het begin tijdelijk toenemen. Werkt drogend, dus bij yin-tekort in een formule gebruiken. Leverziekte en geelzucht altijd medisch laten behandelen.
Chinese materia medica
- Aard en smaak
- bitter, scherp, koud (zaad)
- Meridianen
- long, maag
Toegeschreven werking
Het zaad (niu bang zi) verdrijft wind-hitte bij koorts en keelpijn, helpt uitslag en mazelen naar buiten te brengen, vermindert zwelling van keel en huid en maakt de ontlasting soepeler bij verstopping door hitte. De wortel (gobo) is een bekend Japans voedsel en wordt als bloedzuiverend middel gebruikt.
Bereiding en hoeveelheid
Traditionele dosering: 3–9 g per dag, het zaad gekneusd.
Combinaties
- Met sheng ma, munt en kudzu om mazelen te laten doorkomen
- Met ballonbloem, jing jie en munt bij keelpijn
Let op: Niet bij diarree.
Geneeskunde van de Haudenosaunee (Irokezen)
Toegeschreven werking
Bij hoofdpijn, rugpijn en pijn elders; de wortel om het bloed te zuiveren en om te plassen.
Bereiding en hoeveelheid
Een blad op de pijnlijke plek binden; de wortel koken.
Let op: Overleg bij zwangerschap.
Cherokee-geneeskunde (Tsalagi)
Toegeschreven werking
Om het bloed te zuiveren, bij reuma, 'gruis' en scheurbuik, voor 'zwakke vrouwen'; een afkooksel als wassing voor zweren aan de benen en dikke benen.
Bereiding en hoeveelheid
Een thee van wortel of zaad; een afkooksel uitwendig.
Let op: Niet bij zwangerschap of allergie voor composieten.
- Formules
- Xiao feng sanYin qiao san
Bronnen
- en.wikipedia.org
- Michael & Lesley Tierra, Chinese Traditional Herbal Medicine, vol. II: Materia Medica and Herbal Resource (1998)
- Owen Jackson, Chinese Herbal Medicine (2020)
- Penelope Ody, The Complete Medicinal Herbal (1993; 2017)
- James W. Herrick, Iroquois Medical Botany, ed. Dean R. Snow (1995)
- Paul B. Hamel & Mary U. Chiltoskey, Cherokee Plants and Their Uses: A 400 Year History (1975)